COLUMNKustaw Bessems

Waarom de wetenschap de corona-aanpak in de weg zit

Zit de medische wetenschap de aanpak van corona in de weg?

Dat lijkt gek, want die wetenschap is in de eerste plaats het allerbelangrijkste wapen tegen covid-19. Zonder waren we nergens.

Maar ze heeft een keerzijde. Althans de wetenschap zoals bedreven door de belangrijkste raadgevers van onze regering. Die willen, voordat ze een maatregel omarmen, eerst hard bewijs zien.

Dat klinkt juist goed, hè? En het lastige is: het is óók goed. Die eis voorkomt kwakzalverij en nutteloze of schadelijke ingrepen. Maar hij dwarsboomt in één moeite door beslissingen die waarschijnlijk zouden helpen. Want waarschijnlijk, dat is niet bewezen.

Neem ventilatie. Er zijn al een poos tekenen dat in korte tijd grote groepen mensen kunnen worden besmet doordat binnen een ruimte of gebouw dezelfde lucht wordt rondgeblazen met virusdeeltjes erin. Deze week werd onthuld dat onderzoekers ervan uitgaan dat dit is gebeurd bij een woonzorggroep in Maassluis. Eind juni raakten daar na een warme dag – de airco’s loeiden – in korte tijd 17 van de 21 bewoners besmet en 18 personeelsleden. 6 bewoners gingen dood. Het geval staat niet op zichzelf.

Maar het onderzoek loopt nog. Helemaal zeker is het niet. Kwam die uitbraak niet toch door die ene besmette bewoner die te weinig afstand hield? Het is twijfelachtig of dit ooit onomstotelijk vast komt te staan. Dat de virusdeeltjes door de lucht zweven, is onomstreden. Maar of ze langs die weg een belangrijke bron van besmetting zijn niet. En alle andere factoren uitsluiten is moeilijk. Het experiment waarbij een besmette patiënt een dicht pand in wordt gestuurd met een paar gezonde vrijwilligers en zo’n airco aan, zal niet gladjes langs de medisch-ethische toetsingscommissie komen.

Dus wat zou u zelf nou in de tussentijd doen? Het zijn snikhete dagen. En zo’n beetje de helft van de coronadoden is in verpleeghuizen gevallen. Ik denk toch: alarm slaan. Voorlopig overal verse lucht binnenlaten en niks rondpompen. Voor de zekerheid. Baat het niet, dan schaadt het niet. De betrokken onderzoekers zagen ook reden om andere instellingen te waarschuwen.

Maar het RIVM hield dit geval voor zich en paste slechts stilzwijgend een paar zinnetjes aan op sites met ventilatieadviezen.

Wat we hier zien, is beschreven door Trisha Greenhalgh, hoogleraar eerstelijnszorg in Oxford. ‘Luidt covid-19 de ondergang in van op bewijs gebaseerde geneeskunde?’, vraagt zij zich af. De pandemie als aartsvijand van het systeem waarbij dat bewijs liefst wordt vergaard uit meerdere dubbelblinde experimenten met controlegroepen. Greenhalgh is zelf groot voorvechter van deze hoge standaard, die de behandeling van patiënten geweldig heeft verbeterd. Maar ze ziet er te veel van terug bij de bestrijding van een nieuw virus dat om zich heen grijpt in een ingewikkelde wereld vol onvoorspelbaar menselijk gedrag. De vraag moet nu niet zijn: ‘Is het bewezen?’, maar: ‘Draagt het samen met alle andere maatregelen iets bij?’

Is het aannemelijk dat een maatregel werkt, probeer die dan uit en kijk in de praktijk hoe het gaat. Zo denkt ze ook over het gebruik van mondneusmaskers. In een crisis is het betere de vijand van het goede.

Premier Rutte zegt terecht dat hij ‘100 procent van de besluiten moet nemen op grond van 50 procent van de kennis’. Maar betekent dat bij twijfel niet doen? Of juist wel? Wanneer je pas in reactie op ‘een gevaarlijke opmars van het virus’ zulke voor de hand liggende voorzieningen treft als een teststraat op Schiphol en registratie van bezoekers in de horeca, dan heb je te vaak besloten om niet te handelen. Rutte is vaak de teleurgestelde, strenge vader: houd je aan de regels, we zijn toch geen kleuterland? Te zelden is hij de bezorgde ouder.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook:

Was de airco de boosdoener in verpleeghuis De Tweemaster?
Het RIVM wil niet vooruitlopen op vervolgonderzoek. Maar de betrokken technisch adviseur die het instituut informatie verschafte, wijst naar de airco’s.

Ook WHO erkent nu: coronavirus kan binnenshuis in de lucht blijven hangen
Dat het coronavirus in mistvorm kan blijven hangen in ‘drukke, gesloten, slecht geventileerde binnenruimtes kan niet worden uitgesloten’, erkent WHO-expert Benedetta Allegranzi.

Hoe ventileer je goed?
Een groep van 239 wetenschappers heeft in een open brief gewezen op het belang van ventilatie in de strijd tegen het coronavirus. Hoe zit geventileerd Nederland erbij?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden