VERSLAGGEVERSCOLUMNToine Heijmans in Venray

Waarom de krant een explosief verhaal niet publiceerde

- Beeld
-

De krant was al klaar toen ze besloten niet te publiceren. Het verhaal was goed en explosief – de wethouder grondzaken handelde zelf in grond – maar de druk werd ze te groot. De burgemeester waarschuwde ‘dat we moesten oppassen onnodig mensen te beschadigen’, en het waterschap hield vol dat het niet klopte. Dus ruimden ze de pagina’s leeg, vlak voor de deadline, en nu balen ze ervan.

‘Het was spierballen laten zien’, zegt Ron Koenen, de hoofdredacteur. ‘Je gaat toch twijfelen aan jezelf’, zegt Henk Baltussen, de verslaggever. ‘De gemeente adverteert elke week twee pagina’s bij ons’, zegt Christ van den Munckhof, de uitgever, ‘en er is geen risicoverzekering die dit dekt.’

Ron Koenen (links) en Christ van den Munckhof. Beeld Toine Heijmans
Ron Koenen (links) en Christ van den Munckhof.Beeld Toine Heijmans

Peel en Maas is zo’n krant om te koesteren: 10 duizend abonnees, berichten van breiclub tot politiek, 140 jaar oud, trots gedrukt op berlinerformaat dat chic uitsteekt boven het tabloidlandschap. Van weekbladen als deze zijn er nog maar weinig in Nederland, waar de journalistiek verschraalt net als de grond.

Op de vierkoppige redactie is Henk de newsgetter. Twee anonieme bronnen benaderden hem onafhankelijk van elkaar met ordners aan notariële akten en uit hun onderzoek distilleerde hij het verhaal: wethouder grondzaken Jan Loonen, tevens grootgrondbezitter, kocht onderhands 37 hectare van het waterschap voor een lage prijs. En op die grond grazen nu de koeien van de zonen van zijn broer.

Netjes (‘te netjes’) legde Henk de concepttekst voor aan de autoriteiten die onmiddellijk debunkten. Het Waterschap Limburg kwam naar de redactie, negentien fouten telden ze, en de naam van de dijkgraaf moest eruit want die had er niets mee te maken, ook al stond zijn handtekening onder officiële documenten. ‘Het stuk was suggestief’, zegt de woordvoerder als ik haar bel, en ze zegt dat je zo’n artikel ‘samen’ maakt.

De krant stelde het een week uit en paste hier en daar aan – netjes. Vervolgens belde burgemeester Luc Winants eerst Christ en daarna Ron, ’s avonds om kwart voor tien, met het verzoek ervan af te zien.

Christ: ‘Ik heb gezegd: jongens, het verhaal moet wel kloppen’. Ron: ‘We voelden de druk, ze hebben het slim gespeeld.’ Henk: ‘Ik heb een paar stoelen aan de kant geschopt, maar ik begreep het wel.’

Het verhaal, alsnog. Beeld Toine Heijmans
Het verhaal, alsnog.Beeld Toine Heijmans

Achteraf, zegt Ron ‘zijn we veel te netjes geweest’. De burgemeester was vriendelijk, ‘hij vroeg zelfs of hij me onder druk had gezet, want dat was niet de bedoeling, maar deed het natuurlijk wel’. En niet voor het eerst. Ron vertelt hoe de gemeentewoordvoerder hem vaker terechtwijst, zelfs ’s avonds een ‘overspannen bericht’ stuurde over nota bene een ingezonden brief, en Ron appte nog beleefd terug ook. ‘Ga ik dus niet meer doen.’

Onafhankelijke journalisten, altijd lastig. De avond voor publicatie van een stuk waar ik met twee collega’s lang aan had gewerkt, over zedendelinquent Robert M. die vanuit de cel contact opnam met ouders van zijn slachtoffers, belde Sander Dekker de hoofdredacteur van de Volkskrant. Zijn toon was vriendelijk, maar dit was wel de minister van rechtsbescherming aan de lijn. Eerder hadden zijn woordvoerders gezegd dat onze journalistiek ‘klachtwaardig’ was, een term zonder juridische consequenties, maar dreigend genoeg. Ook was Kajsa Ollongren met ambtenaren naar de krant gekomen om te vernemen wat wij journalisten aan het uitvreten waren; ze was plaatsvervangend burgemeester en nog net geen minister, en we stonden haar netjes te woord.

Dat weet je niet als lezer, maar het gebeurt, vaak onder leiding van afdelingen communicatie die niet zijn opgericht om te informeren, maar om de boel in watten te verpakken en reputaties te bewaken.

‘Op het moment zelf heb je niet door’, zegt Ron, ‘hoe intimiderend het is.’ Zeker als je een in Venray gewortelde krant bent, die zakelijk op de gemeente leunt. ‘Soms is het gemakkelijker’, schrijft hij in een column, ‘om hoofdredacteur van een landelijke krant te zijn.’

Verslaggever Henk Baltussen. Beeld Toine Heijmans
Verslaggever Henk Baltussen.Beeld Toine Heijmans

In Venray is alles met elkaar verbonden, zegt Christ: de burgemeester, twee wethouders, de gemeentesecretaris, de dijkgraaf, ‘het zijn steeds die drie letters hè: CDA’. Toon Loonen, broer van de wethouder, is fractievoorzitter in de raad. Hun vader was wethouder, zijn vader ook. Dat maakt het voor een krant lastig opereren.

Henks bronnen meldden zich bij onderzoeksjournalisten van de NRC, en die publiceerde na eigen onderzoek wel en nu is Venray in alle staten en wil de gemeenteraad een extern onderzoek (behalve het CDA, die noemt het ‘framing’).

‘De centrale vraag is’, zegt Chris: ‘mag een wethouder grondzaken privé grond aankopen, en wanneer heeft hij dat gemeld?’ Een keurig nette vraag.

Donderdag brachten ze het verhaal alsnog, breeduit, met interviews erbij, columns en een cartoon. Jammer alleen dat ze zelf nieuws waren geworden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden