ColumnMartin Sommer

Waarom de kiezer nog altijd maar niet linksaf wil slaan

Vorige week publiceerde Peter Kanne van I&O Research zijn enquête waaruit bleek dat de VVD nu op een vette 43 zetels staat. Helemaal te danken aan het Rutte-en-corona-effect uiteraard. Niet verwonderlijk. Wel verwonderlijk is dat de linkse partijen geen garen hebben weten te spinnen bij de toestand. Hoe dat kon, vroeg de twitteraar @Haagseinsider zich af. Hij telde ruimhartig alles wat maar in de verte naar links rook bij elkaar op, dus ook Denk en D66 deden mee, en kwam niet verder dan 56 zetels. Dat was nog 8 zetels minder dan in 2017, toen de PvdA historisch kopje onder ging. Dramatisch dus.

Peter Kanne van I&O Research publiceerde vorige week zijn enquête waaruit bleek dat de VVD nu op een vette 43 zetels staat.

@Haagseinsider, die ik verdenk van sympathieën voor de PvdA – ‘er is hoop’ –, stond voor een raadsel, aangezien hij vaststelde dat de linkse thema’s voor het oprapen liggen. Al voor de coronacrisis waren er commentatoren van naam en faam die meenden dat een kentering naar links was ingezet. Het neoliberalisme liep op zijn eind, de globalisering raakte aan grenzen, het klimaat riep ons toe dat het niet langer ging zo. Het leek allemaal volstrekt evident, en daar komt nu met die ziekte nog bij dat de overheid helemaal terug is, met tromgeroffel en vliegende vaandels. Er is er maar een die niet wil begrijpen dat je voor dit alles bij links moet zijn. De kiezer, voorlopig in de vorm van de invuller van peilingen.

PvdA-leider Lodewijk Frans Asscher. Klaarblijkelijk is de evidentie van links toch minder evident en ziet de kiezer geen kentering die hem aanspoort om zijn heil daar te zoeken.Beeld Linelle Deunk

Omdat een linkse lente zo voor de hand lijkt te liggen, worden er hulpstukken ingeroepen om uit te leggen waarom de kiezer niet wil volgen. De verdeeldheid op links is er een van. Als Asscher en Klaver nou maar de handen ineen zouden slaan, en niet elkaar op de korrel namen in plaats van de rechtse partijen, dan waren ze samen in één klap de grootste, met als beloning de kandidaat-premier. Dat schreef Peter Kanne al in februari in de Volkskrant. Maar sindsdien brak de ziekte uit en grijpt de overheid in op nimmer vertoonde schaal, helemaal in de geest van links zou je zeggen, terwijl de linkse partijen er precies nul zetels bij hebben gekregen. Klaarblijkelijk is de evidentie van links toch minder evident en ziet de kiezer helemaal geen kentering die hem aanspoort om zijn heil te zoeken in het spectrum tussen Denk en D66.

Met politieke vanzelfsprekendheden moet je oppassen. Ooit sprak Margaret Thatcher de woorden There Is No Alternative, waarmee ze de vrije markt als ideaal uitventte en de regering niet langer als oplossing maar als probleem aanwees. Nu hebben we te maken met het omgekeerde. De nieuwe alternatiefloosheid, om met een lelijk germanisme te spreken, is de wending naar links. Wie niet meedoet, is af. Dat lees ik bijvoorbeeld in de stukjes van medecolumnist Marcia Luyten, die helemaal verontwaardigd was toen haar oproep om de wereld te verbeteren niet meteen door bestuurders werd ondertekend. Ze vond dat in deze crisis alleen duurzaam producerende bedrijven in aanmerking mogen komen voor een gift van de belastingbetaler. Een breed gedeelde opvatting, schreef ze. Duizenden tekenden het manifest, alleen liep ze vast op zittende bestuurders.

Ze kon zich domweg niet voorstellen dat er eerzame mensen bestaan die er anders over denken. Tegenwoordig hebben we de internetbubbel die ertoe leidt dat andere opvattingen dan de jouwe een raadsel zijn. Dit is er zo eentje. Ik denk dat de meeste mensen zich momenteel minder zorgen maken over een betere wereld dan over hun ouders in het verpleegtehuis, hun baan, hun hypotheek of hoe de kinderen zo direct het hoofd boven water moeten houden. En ook bestuurders hebben mogelijk iets anders aan hun hoofd dan alleen bedrijven steunen die duurzaam produceren. 

Oud-VVD-minister Hans Hoogervorst verzuchtte vorige week dat de geldsmijterij in deze crisis gelijk staat aan een piramidespel.Beeld ANP

Er gaat in deze coronatijden geen dag voorbij of het ritselt van de tientallen, honderden of duizenden miljarden. Woensdag nog ging een nieuw steunpakket van dertien miljard de deur uit, bijna tweemaal de defensiebegroting. Linkse economen vinden ‘dat wij ons uit de crisis investeren’. Het geld groeit aan de boom en omdat de rente eeuwig laag zal blijven, kan de overheid meer uitgeven dan er wordt verdiend. Inderdaad, Amerikanen krijgen 1.200 dollar van Trump, waarom krijgen wij niet gewoon een maandsalaris? Waarom trouwens niet twee? Oud-VVD-minister Hans Hoogervorst daarentegen verzuchtte vorige week dat die geldsmijterij gelijkstaat aan een piramidespel, een ballon die zal worden doorgeprikt. En dan zijn we allemaal het haasje.

Zijn opvatting is de intuïtie van de modale kiezer. Veertig jaar lang was bezuinigen keukenmeester, en ineens zou het niet meer hoeven. Ons wacht een recordtekort, staatsschulden in collega-eurolanden die nooit meer op te brengen zijn, terwijl de Europese Commissie 500 miljard reserveert voor de zwaarst getroffen landen. Het Europees Parlement, een bubbel op zichzelf, doet er nog een schepje bovenop, niet 500 miljard maar 2.000 miljard moet het worden. En dan moeten de duizenden miljarden van Timmermans om het klimaat te verbeteren uiteraard gewoon doorgang vinden. Nederland doet hetzelfde, in het klein, gasloos worden, kolencentrales sluiten, boeren uitkopen. En dat zou allemaal tegelijk kunnen met de bestrijding van deze crisis. Het instinct van de kiezer is beter dan dat van de meningenpeiler. Geldsmijterij is nu misschien noodzakelijk, maar leidt onherroepelijk tot hoge schulden, hoge belastingen en hoge premies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden