Column

Waarom de JSF mij altijd aan Pim Fortuyn doet denken

Het was maandag een historische dag. Op de vliegbasis Leeuwarden landden de eerste twee Joint Strike Fighters, ook bekend als de F-35 Lighting II. Ik zat voor de livestream van de luchtmacht op YouTube om geen seconde te missen van de aankomst van de twee teststraaljagers die zoveel prachtige Nederlandse politieke historie aan de tip van de vleugel hebben hangen.

De twee Joint Strike Fighters (JSF of F-35) vliegen over Vliegbasis Leeuwarden met de Gulfstream van defensie in het midden. Beeld anp
De twee Joint Strike Fighters (JSF of F-35) vliegen over Vliegbasis Leeuwarden met de Gulfstream van defensie in het midden.Beeld anp

Het was nog behoorlijk spannend of het allemaal goed zou gaan. De Algemene Rekenkamer tikte een tijdje geleden minister Hennis-Plasschaert op de vingers. Die had bij de toekomstige inzetbaarheid van de 37 aan te schaffen JSF's geen rekening gehouden met vredesverliezen 'omdat het onvoorspelbaar is wanneer en onder welke omstandigheden die zullen optreden'. Dat is natuurlijk zo, met neerstortende straaljagers - eigenlijk met alles dat naar beneden kan vallen. Maar bij de Rekenkamer hadden ze de 'ontwerpspecificaties' van de JSF er even bijgepakt en daar stond in dat als je 37 JSF's koopt, er gedurende de levensduur van het toestel naar verwachting negen zullen neerstorten. En dat gebeurt vooral in het begin, omdat de piloten dan nog moeten wennen en er nog foutjes in het toestel zitten.

Het mocht dus gisteravond niet worden uitgesloten dat het meteen raak zou zijn en de landing van de JSF's er heel anders zou uitzien dan eigenlijk de bedoeling was - met schietstoelen en piloten aan parachutes en al.

Ach, de JSF. Als ik die letters zie, moet ik altijd meteen aan Pim Fortuyn denken. En aan diens profeet en plaatsvervanger op aarde, de onvergetelijke Mat Herben. Het is nooit bewezen, maar ik heb altijd sterk de indruk gehad dat de voormalige luchtmachtjournalist Herben zich vooral aansloot bij Fortuyns LPF uit liefde voor straaljagers in het algemeen en voor de promotie van de JSF in het bijzonder.

Fortuyn was tegenstander van de aanschaf van de JSF, volgens Mat Herben tot de ochtend van de dag waarop hij werd vermoord, 6 mei 2002. Toen was hij opeens voor. Even later was Fortuyn dood en nam Herben de leiding van de LPF op zich. Toen de Kamer in juni debatteerde over de grootste Nederlandse wapenorder ooit, hielp de LPF de voorstanders aan een meerderheid.

Ik denk dat de gevoelige Mat Herben gisteravond wel een traantje heeft weggepinkt toen hij de zilveren vogels eindelijk zag neerstrijken en dat hij zich bewust was van de historische rol die hij daarin mocht spelen.

Ik moet bij JSF trouwens ook altijd aan Jack 'SF' de Vries denken. Eerst als staatssecretaris van Defensie en daarna zonder problemen als lobbyist, zette ook hij zich erg voor de komst van het toestel in. Een schaamtelozer gladjakker heeft de Nederlandse politiek vermoedelijk nooit gekend, maar ook De Vries (CDA) gaf zichzelf gisteravond vast en zeker een schouderklopje: daar waren ze dan, mede dankzij hem.

De twee JSF's zijn hier drie weken, om de omwonenden van de luchtmachtbases Leeuwarden en Volkel het geluid 'te laten ervaren' dat ze bij het opstijgen en landen produceren. Een sympathiek gebaar van de luchtmacht. De omwonenden hebben zo in elk geval nog een jaar of drie de tijd om een goed heenkomen te zoeken. Uit Amerikaanse testen is allang bekend dat de F-35 de oude F-16 er met verve uitbrult.

Om 21.19 uur, een halfuur later dan verwacht, was het zover: de eerste JSF landde. De luchtmachtverslaggever was hoorbaar ontroerd en heette de straaljager hartelijk welkom in Nederland. Ik was nog even bang dat de tweede was neergestort, maar goddank, even later maakte ook dat toestel een geslaagde touchdown.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden