Waarom de historici van het conservatisme Trump niet aan zagen komen

Waar hebben de media het deze week over in de Verenigde Staten? Over hoe het kon dat kenners van rechts Amerika Trump als president niet zagen aankomen, leest Arie Elshout.

Waarom zagen we die Trump niet aankomen? Dat is vrij vertaald de vraag die Rick Perlstein zich stelt in een lang artikel in het magazine van The New York Times. Hij is een linkse historicus die veel heeft geschreven over het conservatisme in de Verenigde Staten. Zijn jongste boek The Invisible Bridge - The Fall of Nixon and the Rise of Reagan bevat 856 pagina's die ik heb verslonden in mijn laatste jaar als Amerika-correspondent. Beschreven worden de jaren zeventig: ook toen had de mensheid het niet gemakkelijk.

Er ontstond een conservatieve beweging die uiteindelijk de Amerikaanse politiek ging beheersen.

Perlstein heeft deze opmars zeer gedetailleerd gereconstrueerd. Maar dat zij zou uitmonden in een Trump was iets dat hij en zijn collega-geschiedschrijvers tot 8 november 2016 niet voor mogelijk hadden gehouden. 'Ik dacht rechts in Amerika te begrijpen. Trump bewees dat dit niet zo was', is de kop boven het stuk.

Perlstein concludeert dat historici maar moeilijk vat krijgen op rechts Amerika. Twee belangrijke wendingen misten zij volledig. De eerste keer was toen zij niet zagen hoe in de schaduw van de 'linkse' jaren zestig en zeventig een rechtse tegenreactie ontstond onder de blanke middenklasse, met haar zorgen over de 'permissive society', hoge misdaadcijfers en seksuele voorlichting op school. Pas onder Reagans presidentschap in de jaren tachtig werd de kracht van rechts erkend. Dat was het moment dat Perlstein besloot het conservatisme als geschiedschrijver te gaan bestuderen.

Dat mocht echter de tweede misser niet voorkomen: het onderschatten van Trump als nieuwe vaandeldrager van de conservatieve tegenrevolutie. In zijn artikel geeft Perlstein een eerste aanzet tot een verklaring en die is zo bizar, ongewoon en verontrustend dat het volgens hem niet eens zo verwonderlijk is dat men de fout in ging. Want: 'historici van het conservatisme zijn net als historici in het algemeen doorgaans progressief en staan in de progressieve traditie van beleefdheid'. Daardoor beschouwden zij de conservatieven als uitgesproken maar beschaafd, in de geest van Reagan en de publicist William Buckley. Een woesteling als Trump konden zij zich niet voorstellen als nieuwe conservatieve voorman. Daarom voorzagen zij niet zijn presidentschap. Sterker nog: zij wilden het niet zien.

We negeerden, aldus Perlstein, dat Amerika de vorige eeuw groeperingen kende die radicaal-rechts, zo niet regelrecht fascistisch waren. Zoals de 'Second Klan' (de opvolger van de Ku Klux Klan), Black Legion en Christian Front. Deze organisaties ijverden voor het zogenaamde 'Noordse ras', ageerden tegen 'vreemdelingen' en antichristelijke communisten, vielen Joden aan en hielden in 1939 een pro-Hitlerdemonstratie in Madison Square Garden. Perlstein citeert een collega, die bestrijdt dat fascisme geen voet aan de grond kreeg in de VS. Het was volgens hem 'duidelijk aanwezig'.

In 1927 vochten duizend gemaskerde Klan-leden met de politie in Queens. Een van de arrestanten was Fred Trump, de vader van. Protestzanger Woody Guthrie schreef een lied over 'Old Man Trump' en de 'Racial Hate / He stirred up'. Zoon Donald werd in 1973 aangeklaagd wegens het weigeren van zwarte huurders in zijn huurwoningen. Hij bestreed lang dat Barack Obama Amerikaan was en ijvert tegen immigratie.

Als toekomstige historici het trumpisme bestuderen, moeten ze allereerst minder beleefd zijn. Ze moeten niet kijken naar Reagan of Buckley, maar naar die duistere extreem-rechtse groeperingen.

'Het zal geen prettig verhaal zijn', aldus Perlstein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.