Lezersbrieven

Waarom de documentaire Levenseindekliniek mooi én verschrikkelijk was

De documentaire over de Levenseindekliniek die maandagavond werd uitgezonden door de NTR en de opinieartikelen die daarop volgden, zorgden voor een storm aan reacties. Hieronder een selectie van de scherpste ingezonden brieven.

Een beeld uit de documentaire Levenseindekliniek. Beeld NTR

Onwaardige hoogleraren

Met stijgende verbazing heb ik de discussies gevolgd rondom de documentaire over de Levenseindekliniek, waarna twee hoogleraren zich op demagogische en populistische wijze hebben geuit. Professor Koerselmans antwoordde na de documentaire over de Levenseindekliniek maandag op de vraag van de interviewer of bij een cliënt met dwangneurosen het na 45 jaar therapie misschien niet begrijpelijk was dat de betreffende man moe was en dood wilde: onzin.

Niet gehinderd door enige kennis over de therapeutische achtergrond van deze meneer (want hij had alleen de documentaire gezien, zei hij eerlijk) zei Koerselmans dat er nog vele behandelingen mogelijk waren. Meer hoogleraarwaardig zou het zijn, als hij de hand in eigen boezem had gestoken en had aangeven dat de casus van deze man het failliet van de psychiatrie laat zien.

Zowel Koerselmans als Victor Lamme (bij DWDD) verweten de echtgenoot van mevrouw Goudriaan, een vrouw met dementie, uit eigen belang te handelen. Hoe durven ze! Noem mij een mantelzorger die niet op een onbewaakt moment van grote wanhoop zegt: 'Ik wou dat ze dood was want ik trek dit niet meer'.

Meer hoogleraarwaardig was het geweest als beide heren hadden aangegeven dat de politieke keuze voor mantelzorg voor veel mensen misschien teveel is. Tot slot begrijp ik niet dat beide heren de opmerking 'verschrikkelijk' van de demente mevrouw op het moment dat ze het spuitje krijgt, interpreteren als dat ze het waarschijnlijk verschrikkelijk vindt om dood te gaan. Deze mevrouw had slechts nog een handvol woorden tot haar beschikking. Wie zegt niet dat ze bedoelde te zeggen dat ze verschrikkelijk blij was dat er een einde aan haar leven kwam? Of dat ze het verschrikkelijk heeft gevonden dat alles zo lang heeft moeten duren? Dat waren namelijk gedachten die ook bij mij opkwamen toen ik de documentaire zag.

Wetenschap begint bij hypotheses stellen. Hieronder vallen niet de populistische en demagogische interpretaties van een documentaire, welke altijd een verkorte (en gekleurde) weergave van de werkelijkheid is. Mij lijkt dat hoogleraren rolmodellen van het wetenschapsbedrijf zouden moeten zijn, waarbij men probeert de discussie op een hoger plan te tillen. Demagogie en populisme zijn geen wetenschappelijke kernvaardigheden.

Arianne P. Verhagen, universitair hoofddocent afd. huisartsgeneeskunde, Erasmus Medisch Centrum.

Genadige, zachte dood

Na de documentaire 'De strijd om het einde' gezien te hebben, heb ik onrustig geslapen. En nu, de volgende dag, ben ik nog steeds uit mijn doen. Anderhalf jaar geleden koos mijn vrouw voor euthanasie. Zij vond dat de Parkinson en de beginnende, snel oprukkende dementie die haar genadeloos in hun greep kregen, haar leven zodanig begonnen te beïnvloeden dat er geen kwaliteit van leven meer overbleef.

Mijn vrouw ging inmiddels een dag in de week naar de dagopvang en dat had haar ervan overtuigd dat zij zich niet zou kunnen schikken in de onvermijdelijke, algehele opname in het verpleeghuis. Wat was zij gelukkig dat zij in een serie gesprekken met onze huisarts van hem de toezegging kreeg dat hij aan haar euthanasiewens gehoor wilde geven. Natuurlijk met de restrictie dat het moest vallen 'onder de voorwaarden die de wet stelt'.

De twee maanden erna verliepen mooi. Naast soms hele heftige emotie, was er sprake van een volkomen overgave en berusting, van sereniteit, harmonie en hele subtiele afscheidsrituelen. Dat staat in hevig contrast met die ontluisterende documentaire, waarin zo weinig sprake was van subtiliteit.

Als kijkers werden we geconfronteerd met grofheid en onbehouwenheid. Met beelden en gesprekken die koren op de molen zullen zijn van de tegenstanders van de genadige, zachte dood. Natuurlijk zullen niet alle euthanasieprocessen zo mooi verlopen als dat van mijn lief, en het is goed dat ook díe processen in een documentaire aan de orde komen, maar waarom moest het zo rauw en op momenten zo afstotend in beeld worden gebracht?

Theo Boerboom, Apeldoorn

Haatzaaien

Wat jammer dat de Volkskrant zo'n 'onder de gordel' artikel ('Kies voor het geluk van de dood', O&D, 19 februari) plaatst. De auteur plaatst zich in de rij van ongenuanceerde haatzaaiers tegen andersdenkenden. Het artikel van Maud Effting ('Het verhaal achter huppakee-weg en de dood van Hannie', Ten eerste, 19 februari) is een goed voorbeeld van hoe het ook kan.

De euthanasie-discussie is al moeilijk genoeg zonder haatzaaiers. Een waardig, zelf te kiezen levenseinde wordt op deze wijze weer moeilijker gemaakt. Ik vrees dat dit ook de bedoeling van de schrijver is. De maatschappij ziet graag mondige mensen die alles in hun leven zelf bepalen, alleen als de dood in zicht komt gaat dat kennelijk niet meer op. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Laat mensen vrij in hun keuze en waardeer het moeilijke werk van de Levenseindekliniek. Deze mensen verrichten baanbrekend werk.

Hans Modder, Houten

Karikatuur

Chris Rutenfrans' karikatuur van doden door de dokter tot en met euthanasie op sociale indicatie stemt niet vrolijk. Voorstanders van euthanasie zouden per definitie kiezen voor 'het geluk van de dood'. Maar dat kan helemaal niet, zolang niemand weet wat het is om dood te zijn.

Euthanasie komt voort uit een keuze tussen een korter en een langer leven, zolang eeuwig leven nog niet is uitgevonden. Ondraaglijk lijden in het zicht van de dood kan iemand doen besluiten niet nog langer te leven. Dat is niet per definitie irrationeel, hoe moeilijk het ook is om tussen twee levens te kiezen.

Laat dus de dood het euthanasiedebat niet onnodig verduisteren. Het gaat om het leven, dat moet Rutenfrans dan weer worden nagegeven.

Hendrik Kaptein, rechtsfilosoof, Universiteit Leiden

Huppakee-TV

Wat ik in het artikel over de dood van mevrouw Goudriaan ('Het verhaal achter huppakee-weg en de dood van Hannie', Ten eerste, 19 februari) mis, is het antwoord op de vraag of mevrouw Goudriaan wel toestemming heeft gegeven om zich op zo'n intiem moment te laten filmen. Waaruit blijkt dat zij naast de wens voor euthanasie ook de wens had om zich te laten filmen tijdens haar dood?

Sloeg het 'verschrikkelijk' niet op het feit dat ze die camera's er niet bij wilde hebben? Wilde ze daarom niet op haar stoel blijven zitten? De arts rookt na het toedienen van het dodelijke spuitje een sigaret en de echtgenoot van mevrouw Goudriaan gaat vissen. Het echtpaar had tegen zichzelf in bescherming moeten worden genomen. De directeur van de Levenseindekliniek is kinderlijk naïef geweest om toestemming te geven dit zo te laten uitzenden. Al hun goede werk is in een keer weg!

Els Bosch, Almere

Liefdevol echtpaar

Diep respect heb ik voor de medewerkers van de Levenseindekliniek, professionals die nog bereid zijn om mensen te helpen die een diepe doodswens hebben aangegeven, of dat nu recent was of iets verder in het verleden.

Ik heb het idee dat ik maandagavond naar een ander documentaire heb gekeken dan veel andere mensen. Wat ik zag, was een liefdevol stel met een diep verdriet omdat een van hen steeds verder weg gleed. Ik zag een vader en zoon met een geweldige band die beide begrepen dat een leven na vijftig jaar lijden niet meer leefbaar is. Ik zag een schoonmoeder en schoondochter met wederzijds respect en verdriet.

Wat ik ook zag, waren artsen. Artsen dus, en geen mediamensen, die zeer zorgvuldig met de doodswens van de drie personen omgingen en op weg naar de euthanasie alle stappen hebben genomen die daarvoor noodzakelijk waren. Ik hoop dat ik, wanneer het nodig mocht zijn, bij mijn einde ook door liefdevolle mensen word omringd en dat de personen die zo'n zacht einde mogelijk kunnen maken niet als moordenaars zullen worden neergezet. De hoofdrolspelers in Levenseindekliniek hebben mij laten zien wat echt medeleven is.

Marie-Louise Tonnaer van Moorsel, Breda

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden