VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Opijnen

Waarom de daders van een vuurwerkaanslag na twee jaar nog steeds niet voor de rechter staan

Eindelijk een vuurwerkverbod, nu nog de vraag wie zich eraan gaat houden. Want als je voordeur uit z’n slot wordt geblazen door de buurman van schuin achter, een huisvader die je net nog met een handdruk gelukkig Nieuwjaar had gewenst, en je ’s nachts twintig gebroken ramen met landbouwplastic staat dicht te plakken tegen de kille wind die over de dijk gaat, dwars door je huis, en je bent al diep in de 70, zelfs dan ben je geen halszaak voor justitie.

De daders zijn bekend maar recht is niet gedaan. ‘Gelukkig’, zegt Bas, ‘zijn ze verkast naar de andere kant van het dorp, dus komen we ze niet veel meer tegen.’

Het is twee jaar later. Het huis van Riet en Bas Hartman is gerepareerd, de glaszetter kwam van de week voor het laatst, maar van justitie geen nieuws. De vuurwerkbom lag op de dijk en de drukgolf was zo sterk dat de ene helft van de ramen naar binnen werd geblazen, en de andere helft naar buiten. Drie dijkhuizen kapot, de daders staan op camera; door een wonder was niemand thuis en vielen doden noch gewonden.

Riet en Bas Hartman, thuis.Beeld Toine Heijmans

Bij Weily Yu, de eigenaar van eetcafé Big Bread, schoot een kozijn als een projectiel de zaak door. ‘Ik hoop met hem dat de bommenleggers voor de rechter komen’, schreef ik, januari 2019, en ik bleef het OM erover bellen tot persvoorlichter Tineke Zwart kribbig werd en mailde: ‘Het is overigens niet ongewoon dat er een jaar verstrijkt tussen een aanhouding en een eventuele (inhoudelijke) rechtszitting. Je zult dus nog even geduld moeten hebben (…).’

Een jaar. Twee jaar. En nog wachten ze aan de dijk op Godot.

Riet en Bas leggen een warm engelengeduld aan de dag. Ze wonen hier ruim vijftig jaar, het huis kijkt schitterend langs de Waal, ze drogen er walnoten uit eigen gaard bij de gietijzeren kachel en geven me een zak mee voor thuis. De achterburen en hun vrienden waren de hele oudjaarsdag al bezig, vertellen ze, vuurkorf aan, en laadden dozen in een kruiwagen, ‘kinderen erbij’, gezellig. Met middernacht is het meestal drukker op de dijk, dan komt iedereen over het water kijken naar het vuurwerk van Zaltbommel, maar nu was er mist. De grond trilde tot in het huis van vrienden waar Riet en Bas op bezoek waren, verderop, en onderweg terug kwamen ze politie tegen: bereid je maar voor. ‘Alles was kapot, chaos, troep.’

Het was de eerste werkdag van de nieuwe burgemeester, die kwam meteen met bloemen, de verzekering was snel en schappelijk. Daarna niets.

Ruiten eruit geblazen, januari 2019.Beeld Toine Heijmans

Nieuwjaarsterroristen blijven buiten schot, schreef ik eerder, want wat zij doen is ‘traditie’. Daarom werd niemand gearresteerd in het dorp Brakel, dat in brand stond, en daarom krijgt niemand vat op het geweld dat zich elk jaar meester maakt van het dorp Veen. En nu er een totaalverbod op vuurwerk dreigt laat VVD-Kamerlid Erik Ziengs de liefhebbers alvast weten aan welke kant hij staat: ‘Ze willen gewoon alle leuke dingen afpakken van de mensen en daar moeten ze mee ophouden’, een hondenfluitje namens de grootste regeringspartij.

Ga maar lekker knallen, jongens.

Het kabinet is voor legaal vuurwerk en kondigde als tegenprestatie een strijd tegen het illegale aan, ‘het komende jaar moeten hufters en tuig nog harder worden aangepakt’. Ze weten dat het niet gebeurt. De handhavers hebben het druk genoeg.

Hier op de dijk werd snel duidelijk dat het de buurman was, want Weily had camerabeelden en daardoor konden de daders niet anders dan zichzelf melden bij de politie. Een getuige had gezien hoe ze een benzinespoor over de dijk legden, zodat ze zelf op veilige afstand bleven van hun bom. Een juridisch abc’tje. ‘Maar ik heb de indruk’, zegt Bas, ‘dat er is geseponeerd’.

Justitie loopt over, dat weet iedereen, en niemand weet welke prioriteit vuurwerkzaken hebben. Misschien lag deze op de verkeerde stapel. Misschien ligt vuurwerk gevoelig, want voor je het weet pak je de mensen iets af.

Het huis hersteld, november 2020.Beeld Toine Heijmans

‘Vroeger was er wel meer rottigheid’, zegt Riet, hele aanhangwagens met autobanden gingen op de dijk in vlammen, een traditie die met de jaren verdween. Bas zegt: ‘Wij deden het met carbid.’ Riet: ‘Maar nu is het groot en massaal, en iedereen heeft genoeg geld om karrenvrachten te kopen.’ Illegaal vuurwerk levert meer op dan drugs, zei de handelaar die ik erover sprak, en de pakkans is kleiner, want het is maar vuurwerk en hij had zelfs een agent als klant.

Dus vraag ik het OM opnieuw naar de stand van zaken en een dag later belt persvoorlichter Barbara van Heerde: besloten is vier mensen te dagvaarden voor ‘openlijke geweldpleging tegen goederen’. Iedereen is ‘met spoed’ geïnformeerd. Nu is het wachten op een zittingsdatum, dat kan lang duren, want er zijn grote achterstanden en die moeten weggewerkt.

‘Nou’, zegt Riet als ik haar bel, ‘zo zie je maar weer hoe het werkt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden