Bericht uit Rusland

Waarom de benzinepomp tegenover de Moskouse kathedraal veel interessanter is

Iedereen kijkt de verkeerde kant op bij Ruslands grootste kathedraal. Je moet niet naar de kerk kijken – de Christus Verlosserkathedraal is een replica uit 2000 met neonlichten als kerstversiering – maar naar de benzinepomp ertegenover.

Die tip kreeg ik van Kolja, een kameraad met oppositiebanden, voordat hij gedesillusioneerd over de kansen van de oppositie uit Rusland vertrok. Sindsdien ­observeer ik de benzinepomp, mensen als Kolja weten waar je moet kijken om Rusland beter te begrijpen.

Een aantal zaken valt meteen op aan het oude tankstationnetje. Er staat geen bord met benzineprijzen, wel een bord met ‘niet tanken!’. Andere borden verbieden om de inrit naar de pomp te nemen, van beide kanten. En toch staan er af en toe Russen kalmpjes te tanken.

Telkens heb ik de neiging om het terrein te betreden, maar sinds een hoofdredactionele berisping wegens treinsurfen probeer ik me aan de Russische verkeersborden te houden. De immer onbevreesde onderzoekskrant Novaja Gazeta durfde het wel aan en stuurde oorlogscorrespondent en MH17-onderzoeker Pavel Kanygin op de benzinepomp af. Kanygin werd van het terrein gewerkt.

De benzinepomp tegenover de Christus Verlosserkathedraal is interessanter dan de kerk. Beeld Tom Vennink

Maar ook vanaf het trottoir valt er wat te zien. Bijna alle auto’s die er tanken, hebben de letters ‘AMP’ of ‘EKX’ op de kentekenplaat. AMP staat voor Administratsija Prezidenta. Daarbij geldt de vuistregel: hoe lager het ­getal naast de letters, des te hoger de rang van de persoon op de achterbank. EKX zijn de auto’s van de presidentiële veiligheidsdienst. De lettercombinatie staat volgens insiders voor ‘ik rij zoals ik wil’. Zo weten verkeersagenten in een oogopslag welke auto’s ze moeten laten doorrijden na verkeersovertredingen.

De pomp blijkt gebouwd als persoonlijke benzinepomp van Jozef Stalin. Het gebouwtje is het enige gerealiseerde deel van het Paleis van de Sovjets: ’s werelds hoogste wolkenkrabber die Stalin wilde laten optrekken, met een standbeeld van communistenleider Lenin als piek. Stalin had de originele kathedraal al laten opblazen voor zijn paleis, maar de nazi’s kwamen eraan en de bouw ging niet door. Na Stalins dood verbouwden de communisten de bouwput tot zwembad, zodat mensen konden badderen in het graf van de kathedraal.

Die geschiedenis weerhoudt de patriarch van de Russisch-orthodoxe kerk er niet van om zijn jeeps en limo’s vol te laten gooien bij Stalins pomp.

Maar het kan altijd absurder in Rusland. De privépomp van de machtigste mensen van het land wordt ­bedreigd met sloop, bericht de stadszender van Moskou. En, ook absurd: burgeractivisten proberen de pomp van het Kremlin te redden.

Volgens de tv-zender wil het naastgelegen Poesjkinmuseum een glazen concerthal bouwen op de locatie. Het Kremlin zou bereid zijn de pomp te verplaatsen naar een andere centrale plek in Moskou: een perkje verderop, pal naast een bewoond flatgebouw. De bomen zijn al gekapt, de veiligheidsnormen over afstand tussen benzinepompen en woningen gelden even niet.

‘Straks worden we wakker in benzinedampen en moeten we maar hopen dat niet alles ontploft’, aldus een bewoner van de flat op het nieuws. Activisten strijden met haar mee en willen Stalins pomp behouden wegens ‘historische waarde voor de uiteindelijke totstandkoming van het plein met de kathedraal’.

Kijk een tijdje naar de pomp en je snapt in elk geval beter waarom de meeste mensen maar gewoon naar de replica-kathedraal kijken.

Tom Vennink is Volkskrant-correspondent in Rusland. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden