Column Koen Haegens

Waarom behandelen we multinationals eigenlijk niet als gewone burgers?

Wat als Apple een Marokkaan was? Of Shell een Pool? Toen eerder dit jaar bleek dat duizenden arbeidsmigranten met een WW-uitkering op zak vakantie vieren in Polen, was het land te klein. Wie hier wil wonen en werken, luidt tegenwoordig de opvatting, die past zich aan. De taal leren dus, geen homo’s lastig vallen en netjes belasting en premie afdragen. In de woorden van premier Mark Rutte: ‘Doe normaal of ga weg.’

Maar multinationals zijn geen mensen. Dat stelt ze onder meer in staat hun belastingen te ‘optimaliseren’. Het is flauw om dat een individueel concern als Shell aan te rekenen. Zoals een vertegenwoordiger de Tweede Kamer onlangs voorhield, toen het ging over de vraag waarom Shell al jaren geen cent vennootschapsbelasting betaalt in Nederland: ‘Die wetten hebben jullie als volksvertegenwoordigers zelf gemaakt.’

Afgelopen weekeinde hebben de ministers van Financiën van de G20 besloten dat die wetten dan maar veranderd moeten worden. Ze willen een wereldwijd minimumtarief voor de winstbelasting. Ook is het de bedoeling dat ondernemingen als Facebook en Amazon voortaan belasting gaan betalen op de plek waar ze geld verdienen, in plaats van in hun favoriete fiscale paradijs.

Dat de twintig belangrijkste economieën ter wereld het hierover eens lijken, is bemoedigend. Maar tussen droom en daad staan lobby’s in de weg en praktische bezwaren. Niets zo eenvoudig als de toch al niet geringe meningsverschillen tussen landen uitspelen. Met als gevolg dat dat minimumtarief straks slechts een paar procent bedraagt.

Moet het zo aflopen? Nee. Het helpt om in dit debat een stap terug te doen. En dan nog eens tien. Want waarom behandelen we multinationals eigenlijk niet als gewone burgers? Eén antwoord op die vraag kwam ik tegen in het enerverende boek Globalists van Quinn Slobodian: het zit hem in grenzen. De Canadese historicus analyseert het ontstaan van wat hij onze ‘neoliberale’ wereldorde noemt. Het doel daarvan is niet laisser-faire of van de hele planeet een dorp maken. Het draait volgens hem om het beschermen van het grote geld tegen de grillen van nationale democratieën.

In de biologie is er zoiets als een ‘semipermeabel vlies’. Dat laat sommige moleculen wel door, maar andere niet. Onze grenzen werken op dezelfde manier. Ze laten kapitaal en goederen passeren, maar mensen niet zomaar, om te zwijgen van lokale wetten. Het gevolg is eenrichtingsverkeer. Apple kan hier wel smartphones verkopen. Het mag zelfs meepraten over wetten en regels. Maar omgekeerd kunnen multinationals als het ze niet bevalt vertrekken naar wat onderzoeksjournalist Oliver Bullough het magische ‘Geldland’ noemt. Vrij naar Rutte: ‘Doe normaal of ik ga weg.’

Het probleem met belastingontwijking zit in die gekke, halfdoorlatende grenzen. De oplossing? Afschaffen en één wereldregering kiezen. Of, iets pragmatischer, werken aan normale grenzen. Zodat wie hier zaken wil doen, behalve rechten ook plichten krijgt. Bijna net als een Nederlander of Pool.

Meer lezen?

Groen licht voor ‘nieuw belastingtijdperk’ voor multinationals: dit zijn de radicale hervormingen die volgens de G20 een einde gaan maken aan belastingontwijking.

Onderzoeksjournalist Oliver Bullough neemt u mee naar Geldland: het magische rijk waar schurken hun miljarden verstoppen en multinationals hun winsten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden