Waarheid is nooit onwrikbaar

Geert Wilders en Mohammed B. hangen eenzelfde beeld van de islam aan. Het is een waarheidsdenken dat niet past in de democratie

Volgens Geert Wilders staat met hem ook de waarheid in het beklaagdenbankje. Het tegen hem gevoerde ‘proces van de eeuw’ gaat behalve over de vrijheid van meningsuiting ook om waarheidsvinding: ‘Zijn de uitspraken die ik heb gedaan en de vergelijkingen die ik heb getrokken zoals genoemd in de dagvaarding waar? Als iets waar is kan het toch niet strafbaar zijn?’

Begin

Een knappe omkering. Maar de waarheid die hij zoekt bestaat niet: niet in de islam en zeker niet in de democratie. Arabiste Petra Sijpesteijn (Kennis, 23 januari) onderstreept dat er vanaf het allervroegste begin verschil van mening is geweest over de inhoud van de islam. Wetenschappers, publicisten en politici moeten volgens haar hun statische beeld van de islam bijstellen, ‘of ze die nu interpreteren als serene volmaaktheid of als rigide onbuigzaamheid’.

Frappant is dat Wilders Mohammed B. wil oproepen als getuige-deskundige om zijn waarheid te illustreren. De Open Brief die B. vastpinde op het ontzielde lichaam van Theo van Gogh bevat zo zijn eigen waarheidstheorie: ‘Geen discussies, geen demonstraties, geen optochten, geen petities, slechts de DOOD zal de Waarheid van de Leugen doen scheiden.’ Dit waarheidsfanatisme is de grootste vijand van de democratie. Het trekt de scherpst mogelijke scheidslijn tussen waar en onwaar en tussen goed en kwaad, en maakt geen enkel onderscheid tussen verbaal en fysiek geweld. Kritiek wordt ervaren als directe agressie: oog om oog, tand om tand.

Perspectieven
Maar in de democratie zijn waar en onwaar, goed en kwaad, afhankelijk van uiteenlopende perspectieven; die kunnen in de loop van de discussie veranderen. Wilders noch Mohammed B. toont zich enthousiaste aanhanger van deze theorie. Sterker nog: ze zijn het ten stelligste eens over de essentie van de islam, ze trekken er alleen tegengestelde conclusies uit. Beide vinden dat er geen gematigde, liberale moslims kunnen bestaan. Voor B. is de islam een heilige waarheid die te vuur en te zwaard tegen alle krenking moet worden verdedigd. Voor Wilders is de islam buiten alle twijfel een gewelddadige, kwaadaardige, fascistische ideologie.

Discussie hierover is volstrekt overbodig, en die gaat hij dan ook stelselmatig uit de weg.
Er is ook een belangrijk verschil. B. maakt geen onderscheid tussen ‘intellectueel terrorisme’ – de zonde waarvan hij Ayaan Hirsi Ali beschuldigde – en fysiek terrorisme, terwijl Wilders zich beperkt tot verbale terreur.

De vraag is of de democratie dit woordgeweld moet tolereren en proberen uit te houden, of moet vervolgen en bestraffen. Hoe moeilijk dat ook is: mijns inziens moet de vrijheid van meningsuiting zich ook uitstrekken tot verbaal geweld, en kan Wilders daarvoor niet juridisch worden vervolgd. Maar een beschaafde democratie vereist wél dat dit geweld als zodanig wordt benoemd en met matigende woorden wordt bestreden.

Opschorting
Het is de trots van de democratie dat zij lijdt aan een ‘waarheidstekort’. Het democratisch debat vergt juist de voorlopige opschorting van allerlei zekerheden, en een minimale relativering van de eigen standpunten en opvattingen. De waarheid is nooit keihard en onwrikbaar.

Waarheidsfanaten als Wilders en Mohammed B. hebben het daarom moeilijk met de democratie. B. valt er buiten, omdat hij zijn waarheid onmiddellijk vertaalt in moord en doodslag. Wilders’ woordgeweld valt er nog net binnen, maar is moeilijk uit te houden. In plaats van het geweld van de rechterlijke macht tegen hem in te zetten om hem de mond te snoeren, moet hij onafgebroken met het wapen van het woord, op het scherp van de snede, worden achtervolgd. Meningen zijn niet strafbaar. Dat Wilders geen kritiek toelaat en zich stelselmatig aan dit debat onttrekt, zegt democraten echter genoeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden