column René Cuperus

Waar wordt de pósitieve beleidsagenda voor Europa klaargestoomd?

Je kunt zeggen dat met de overwinning van Frans Timmermans de Europese gedachte heeft gewonnen. Het zou beschamend zijn geweest als Timmermans, die veel meer dan een Nederlandse PvdA-kandidaat, Spitzenkandidat voor een hele Europese partijenfamilie was, in eigen land geen goed resultaat zou hebben behaald. Niet voor niets hield hij zijn overwinningsspeech vanuit Barcelona, en niet in Hilversum. Niet voor niets zagen we hem in reportages door heel Europa campagne voeren. Zwaar beveiligd in Warschau en Boedapest, vrolijk speechend in Spanje of Italië. Een polyglot in Europa.

Het zegt veel over de nationale bijziendheid van de Nederlandse media dat ze die Europese dimensie van de kandidatuur van Timmermans, en trouwens ook die van Bas Eickhout, co-Spitzenkandidat van de Groenen, niet veel meer op waarde hebben geschat.

Onze media gingen het liefst voor de zwart-wit horse race in eigen land. Leuke contrastinterviews tussen D66 en Forum voor Democratie, met als klap op de vuurpijl natuurlijk het ‘Grote Nexit Titanen’-debat tussen Thierry Baudet en premier Rutte. Oef, wat een miskleun. Niks D66, niks ‘Nexit’, maar de overwinning voor de in de campagne weggehoonde ‘Hans Brusselmans’. Alsof het Nederlands electoraat een beter instinct had voor wat Europese politiek is dan alle verzamelde media bij elkaar.

Jammer alleen dat nog niet de helft van de kiezers de stembus wist te vinden. Dat blijft een zeurende ­ legitimiteitsvraag onder het Europees Parlement leggen. 41 procent opkomst is toch aan de magere kant voor een relaxt kiezersmandaat. Het blijft problematisch dat de Europese verkiezingen gehouden worden aan de hand van de zwakste schakel van Brussel, namelijk het Europees Parlement.

Dat is de zwakste Europese instelling, met het minste gezag en de meeste schandalen. Martin Sommer omschreef het Europees Parlement zaterdag als een ambtenarendepartement dat in een grote veilinghal aan Europese wetgeving sleutelt, met het charisma van een dode parkiet.

Zou het toeval zijn dat zoveel kiezers geen europarlementariër kozen, maar de tweede man van de Europese Commissie? In de hoop waarschijnlijk dat die voor Nederland echt aan de Europese knoppen zit.

Op het moment van schrijven is mij nog volstrekt onduidelijk hoe de wedstrijd tussen het nationaal-­populisme en de Europese bestuurlijke mainstream is afgelopen. Misschien heeft Marine Le Pen president Macron wel vernietigend verslagen, is de Duitse SPD ingestort of heeft de ‘Europese Coalitie’ van Polen opeens weer een liberale democratie gemaakt. Geen idee wat de Europese eindstand zondagnacht is geworden. Die zal wel de Brusselse banencarrousel van de komende maanden sterk gaan bepalen, en daarmee de Europese ambities en de grenzen aan die ambities.

Daar ligt mijn grootste zorg. Met zijn allen ‘wij zijn voor Europa’ roepen, is prachtig, maar iets met zijn allen in Europa voor elkaar krijgen is een ander ding. Als de confrontatie met de nationaal-populistische opstand tegen de huidige EU iets heeft duidelijk gemaakt – zie het debat tussen Baudet en Rutte –, is dat de bestuurlijke mainstream woorden moet zoeken om het Europese beleid offensief te verdedigen en moeite heeft een wervende, praktisch-haalbare Europese agenda te schetsen. Laat ik het zo zeggen: de verdediging van de reëel bestaande EU verloopt niet bepaald soeverein.

‘Negatieve integratie’ gaat in Europa makkelijker dan positieve integratie. Dat hebben eerst de neoliberalen laten zien door marktverstoringen in de EU op te ruimen, ten koste van de publieke sfeer. Nu zijn het de nationaal-populisten die zich verenigen rond ‘negatieve integratie’ en verdere Europese samenwerking willen blokkeren of afwikkelen. Exit-light.

Waar precies wordt de positieve, gemeenschappelijke beleidsagenda voor Europa klaargestoomd? Hoe stabiel blijft de Europese mainstream? En hoeveel Europees leiderschap kunnen Duitsland en Frankrijk ontwikkelen? Europa heeft uiteindelijk een Grand Bargain nodig, een grote verzoenende uitruil tussen Oost en West, en tussen Noord en Zuid. Polderen op EU-niveau. Een ­minitransferunie in ruil voor goed beveiligde buitengrenzen en een meer solide boekhouding. En rechtvaardiger arbeidsmigratie in ruil voor vluchtelingenopvang. Zou Timmermans zoiets bedoelen met zijn betere, hervormde Europese Unie?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden