Column

Waar woorden ontbreken vult geweld de leegte

Volgende week donderdag wordt in Groot-Brittannië het referendum over de Brexit gehouden. In de polls hadden de voorstanders van vertrek uit de EU een kleine voorsprong genomen, maar dat was voor de moord op het Lagerhuislid Jo Cox. Zij was tegenstander van een Brexit en ventte die mening actief uit. Wanneer donderdag een Brexit wordt afgewezen, is dat mogelijk met de dood gekocht - cynischer kan democratie niet worden.

Beeld afp

Tijdens een bijeenkomst van rechtse en eurosceptische partijen in Wenen, gehouden onder het motto 'patriottistische lente', zei Marine Le Pen van het Franse Front National dat het niet erg 'fatsoenlijk' was de dramatische gebeurtenis in Birstall te gebruiken voor politieke motieven, terwijl nog onduidelijk is waarom de moord werd gepleegd. Misschien had die wel niks te maken met Cox' pro-Europese standpunten en haar inzet voor een ruimhartig vluchtelingenbeleid.

Wat zou Le Pen hebben gezegd wanneer een voorstander van een Brexit was vermoord? Ik vermoed dat ze die onmiddellijk en zonder scrupules voor haar karretje had gespannen.

Het is onzinnig en vals om te suggereren dat de dood van Cox mogelijk geen verband houdt met haar politieke standpunten, zelfs wanneer haar moordenaar geen 'Britain first' zou hebben geroepen voor hij toesloeg.

De patriottistische lente is niet vrolijk, fris en fruitig. Ook niet in Nederland. Het debat rond het Oekraïne-referendum was in de reguliere media over het algemeen fel maar fair. Maar daarbuiten, op de social media, was de toon anders.

De meerderheid van de gebruikers van Facebook en Twitter is vriendelijk, fatsoenlijk en tolerant. Maar bij een minderheid roepen die podia een niet te beteugelen drift op andersdenkenden verbaal te lijf te gaan, het eigen gelijk op te eisen en in het ergste geval pure haat te spuien.

Het is die laatste groep die mede debet is aan de breed gedeelde overtuiging dat het maatschappelijke debat harder wordt en dat sprake is van een toenemende polarisatie. Ik vraag me af of dat echt zo is: de schreeuwers vertekenen het beeld. Tien haattweets op je twittertijdlijn wekken wellicht de indruk dat het allemaal uit de hand loopt , in werkelijkheid heeft verdraagzaamheid hier nog ruim de overhand.

Het wordt gevaarlijk wanneer politici electorale kansen zien in het riool en afdalen naar het niveau van de proleten die daar hun gif spuien. Hoe de interactie tussen populistische leiders en de stem van de boze minderheid precies in elkaar zit, moeten anderen maar uitmaken, maar duidelijk is dat ze elkaar versterken en naar nieuwe dieptepunten drijven, over de laatste grenzen van fatsoen heen, ver voorbij het laatste greintje respect.

Le Pen heeft gelijk: we weten niet of de moordenaar van Cox tot zijn daad kwam onder invloed van het naar hysterie neigende publieke debat over de Brexit. Dat moet hij maar uitleggen in de rechtzaal, als hij daartoe tenminste in staat is; hij moet een man zijn bij wie woede en haat het redelijke woord allang hebben verdrongen. Maar feit is dat de toon in het Brexitdebat de laatste weken goor en vunzig werd en de leugen een acceptabel argument. Wat ís het woord nog, als er geen spatje waarheid meer achter steekt?

Woorden zijn niet onschuldig, ze kunnen haat oproepen en uiteindelijk zichzelf overbodig maken. Waar ze ontbreken vult geweld de leegte. De campagne in Groot-Brittannië ligt stil. Iedereen is sprakeloos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden