OP HET TWEEDE GEZICHTJair Messias Bolsonaro

Waar Trump zich verkoopt als coronabestrijder, is Bolsonaro alleen maar woedend

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: Jair Messias Bolsonaro, de 38ste president van Brazilië, steekt woede over tegenslag nooit onder stoelen of banken.

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Explosief en impulsief zijn adjectieven die hem vaak aankleven, maar ‘expliciet’ en ‘uitgesproken’ passen ook goed bij Jair Messias Bolsonaro. Wat bij andere politici vaak denkballonnen blijven, zijn bij hem spreekballonnen. Over homoseksualiteit: ‘Liever dat mijn zoon verongelukt dan dat hij thuiskomt met een snor naast hem.’ Over een vrouwelijke tegenstander: ‘Zo lelijk dat ze niet verdient verkracht te worden.’ Over nutteloze lockdowns: ‘Ik ben sterk en atletisch, dus ik krijg het virus niet.’ In de week dat het aantal coronaslachtoffers in zijn land explodeerde, scoorde de 38ste president van Brazilië wereldwijd een internethit met hekelingen van bestuurders die hem trotseren met lockdowns. Twee uur lang varieerde hij op de zin: ‘Het stront van Brazilië gebruikt de coronacrisis om mij te naaien.’

Ze noemen hem ‘de tropische Trump’, maar dat is fair voor de Amerikaanse noch de Braziliaanse president. Trump is een charlatanesque ex-vastgoedtycoon, van vijanden en opvattingen wisselt hij even makkelijk als van chef-stafs. Bolsonaro is, leuk of niet, geen oplichter. Deze uitgetreden militair heeft een gedachtengoed dat hij al veertig jaar consequent belijdt. Dat hij voornamelijk van Italiaanse maar ook een beetje van Duitse komaf is, noopte een commentator tot de karakterschets ‘voornamelijk Mussolini, maar ook een beetje Hitler’. Ook opgemerkt: de 38ste president van Brazilië voldoet aan vrijwel alle kenmerken die worden opgesomd in boeken met titels als ‘Psychopaten leren herkennen’.

Toen hij als jongeman het leger inging, beleefde Brazilië ‘twintig jaar orde en vooruitgang’ in een militaire dictatuur. In 2008 was Bolsonaro nostalgisch: ‘De fout van de militairen was dat ze martelden maar niet doodden.’ Ze zeggen dat hij het prototype is van de boze militair die met een geweer in het parlement verschijnt. Maar deze man met het ideale coupplegersprofiel is anderhalf jaar geleden met 55 procent van de stemmen gekozen. Er gebeuren rare dingen in deze tijd, schreven commentatoren toen. In de meeste tijden gebeuren rare dingen als verschillende ontwikkelingen op ongunstige wijze samenkomen. 

De crisis van 2008 stortte Brazilië in een diepe recessie. Het was extra pijnlijk dat kopstukken van regerend links in omkoopbaarheid niet onderdeden voor die van rechts. Brazilië hield aan de dictatuur een ‘deep state’ over die Bolsonaro’s grootste vijand, de nog immer populaire Lula, voor de verkiezingen achter de tralies kreeg. Overgebleven tegenstanders ontbeerden uitstraling en werden goed bestreden met fakenieuws op Facebook. Vlak voor de verkiezingen werd Bolsonaro in zijn buik gestoken, wat een electoraal sentiment versterkte dat het tijd was voor orde.

Hij was nog niet aangetreden of hij ontdekte dat hij minder macht heeft dan de militairen tussen 1964 en 1985 hadden. Brazilië is na 35 jaar nog geen modeldemocratie, maar er zijn instituten en instanties die zijn macht inperken. En toen begon tot overmaat van ramp het coronatijdperk. Bolsonaro deed wat hij kon om maatregelen tegen te houden, maar het virus was zo verpletterend dat hij het nakijken had. 

Hij is er de man niet naar frustraties over tegenslag onder stoelen of banken te steken. Waar de flexibele charlatan Trump zich ineens verkocht als de allerbeste coronabestrijder, was Bolsonaro alleen maar woedend. Meer dan 25 duizend Brazilianen zijn nu aan covid-19 overleden, hun staatshoofd zei over mensen die het virus proberen in te dammen: ‘Ze willen onze aambeien, onze vrijheid.’

Lees ook:

De belangrijkste adviseur van de premier van Groot-Brittannië kwam deze week zwaar onder vuur te liggen omdat hij de lockdown in zijn land stiekem ontdook. Het is een understatement dat Dominic Cummings geen gewone raadgever is. Voor hem zijn bijnamen in omloop als de ‘kostschool-anarchist’, ‘de Oxford-geschoolde Sex Pistol’ en ‘Boris Johnsons eigen Raspoetin’.

Cummings baas was de eerste wereldleider die met het coronavirus op de intensive care belandde. Veiligheidsmaatregelen zijn voor bange kleine luitjes, niet voor coryfeeën, was tot ver in maart het coronastandpunt van Boris Johnson. Als Cato de Oudere, Lord Byron of Winston Churchill in coronatijden had geleefd, hadden ze ook niet overal anderhalve meter afstand betracht, redeneerde hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden