Commentaar

Waar starre regels domineren, komen mensenlevens in het gedrang

In het asielbeleid ontwikkelt het streven naar het hoogste recht zich te vaak tot het hoogste onrecht.

Symbolisch tentenkamp op het Museumplein in Amsterdam. De actievoerders willen zo de overheid oproepen het Nederlandse en Europese asiel- en migratiebeleid aan te passen. Beeld ANP
Symbolisch tentenkamp op het Museumplein in Amsterdam. De actievoerders willen zo de overheid oproepen het Nederlandse en Europese asiel- en migratiebeleid aan te passen.Beeld ANP

Elke nieuwe maatschappelijke misstand vanaf nu bestempelen tot ‘de nieuwe toeslagenaffaire’, zoals dinsdag gebeurde met het vastgelopen vreemdelingenrecht, is net zo onzinnig als de eeuwige zoektocht naar ‘de nieuwe Cruyff’: die is na 1964 ook niet gevonden. Maar dat er parallellen zijn, zoals asieladvocaten nu betogen, is evident. Waar starre regels domineren boven het zelfstandig denkvermogen van de uitvoerders en de controlerende rechters, komen al snel mensenlevens in het gedrang. Het hoogste recht wordt dan het hoogste onrecht.

De aard van de klachten uit het zwartboek van de asieladvocaten is bepaald niet nieuw. Al deze hele eeuw staat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) onder almaar groeiende druk van het dominante deel van de Tweede Kamer dat enerzijds zegt te hechten aan een ‘eerlijk en humaan asielbeleid’ en anderzijds de wind uit de zeilen wil nemen van de electorale concurrenten op de rechterflank die in elke asielzoeker een potentiële verstoorder van de nationale orde zien.

En zo hangt vrijwel ieder kabinet het asielrecht verder vol met nieuwe bepalingen. Die opeenstapeling van steeds strengere regels heeft ons gebracht bij een asielstelsel dat doordrenkt is van wantrouwen, waarin ieder foutje leidt tot een afwijzing, waarin protocollen het persoonlijk contact hebben weggedrukt en waarin de uitvoeringsorganisatie (de IND) aanhoudend kampt met grote tekorten en organisatorische problemen. Tot aan de Raad van State domineert een rigide uitleg van de wet boven het oog voor persoonlijke omstandigheden.

En zo ontstaan de verhalen waarin alle betrokkenen zich aan de wet hebben gehouden, maar waarin zelfs de bedenkers van het beleid niet meer blij zijn met het eindresultaat. Nu het huidige demissionaire kabinet ook de discretionaire bevoegdheid van de staatssecretaris heeft geschrapt, is zelfs de laatste veiligheidsklep verdwenen. Het is niet zo dat er nu geen ‘schrijnende gevallen’ meer zijn, ze weten alleen niet meer waar ze zich moeten melden.

Of het beklijft moeten we nog even afwachten, maar de toeslagenaffaire lijkt het Binnenhof in een staat van oprechte reflectie te hebben gebracht: waar slaat streng beleid om in onrechtvaardig beleid? Hoe combineren we hoofd en hart? De goede voornemens die de informateur nu op papier probeert te zetten, mogen ook het asielbeleid niet ongemoeid laten.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden