OPINIEFeiten voor bij het Zoomen

Waar legt u uw ­virtuele bloemen op 4 mei?

Ook de herdenking op 4 mei vindt dit jaar digitaal plaats. Zo kunt u online een bezoek brengen aan een van de vele Nederlandse oorlogsmonumenten.

De dodenherdenking op de Dam, 2019.Beeld Raymond Rutting / De Volkskrant

Zelfs het herdenken van 75 jaar vrijheid zal digitaal gaan. U zult op 4 mei geen bloemen leggen bij één van de ruim vierduizend monumenten. Wat rest is thuis turen naar een leeg plein in Amsterdam waar de koning een krans zal leggen bij het Nationaal Monument op de Dam. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei biedt wel de gelegenheid om digitaal bloemen te leggen bij de monumenten in Nederland. Een goede aanleiding om stil te staan bij al deze plekken in Nederland waar de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en oorlogen en vredesoperaties daarna worden herdacht. Als u tijdens het Zoomgesprek van dit weekeinde niet alleen wilt verzuchten dat stilstaan bij de vrede ook al niet meer kan in coronatijden, kunt u bespreken op welke digitale plek u bloemen wilt neerleggen. Welke feiten over al deze monumenten moet u dan paraat hebben?

Je hoort wel dat herdenken iets van recentere tijden is, omdat Nederlanders na 1945 vooral bezig waren om het land weer op te bouwen. Dat kunt u in ieder geval ontkrachten. In de eerste jaren van de oorlog werden er al enkele monumenten onthuld, vaak in stilte of ter nagedachtenis aan gesneuvelde militairen. In 1944 werden in bevrijd gebied algemene gedenkplaatsen onthuld en in 1945 verrezen er 127 monumenten. In 1948 kwamen er zelfs 235 monumenten bij, het hoogste aantal van de afgelopen 75 jaar, zo blijkt uit de database van het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

Het alleroudste oorlogsmonument voor de Tweede Wereldoorlog staat in Heumen, Gelderland en werd op 1 augustus 1939 onthuld, ter nagedachtenis aan de mobilisatie van de grenstroepen. In de jaren 50 kwam enigszins de klad in het oprichten van nieuwe monumenten. Het Nationaal Monument op de Dam dateert uit 1956, maar verving het tijdelijk monument dat in 1947 was neergezet. De echte opleving kwam rond 1995, toen Nederland 50 jaar bevrijd was.

Bij een oorlogsmonument denkt u wellicht aan een beeld of zuil, maar plaquettes komen het meest in Nederland voor, 1.048 keer. Er zijn 828 monumenten in de vorm van beelden bekend. Een boom kan ook een monument zijn. In heel Nederland staan 47 herdenkingsbomen.

Noord-Holland telt met 533 de meeste monumenten. Zeeland bezit de meeste herdenkingsplekken per inwoner, met 197 monumenten zijn er daar maar liefst 5 monumenten per 10 duizend inwoners. In Flevoland zijn het er maar 16, dat is 0,3 per 10 duizend inwoners. Niet zo raar ook, aangezien de polder pas tijdens de oorlog werd drooggelegd.

Trend

Niet iedereen wordt even ruim bedeeld met monumenten. Veel monumenten zijn gewijd aan meerdere groepen, maar een trend is wel te zien. De meeste monumenten zijn opgedragen aan burgerslachtoffers en het verzet in Nederland. Daarna volgen de geallieerde militairen en de vervolgden. Er zijn meer monumenten voor geallieerden dan voor de Nederlandse militairen in 1940-1945. De enige beroepsgroep met een fors aantal monumenten is het koopvaardijpersoneel. Zij worden 52 keer monumentaal herdacht. Ook in het buitenland staan overigens monumenten met een Nederlands tintje, onder meer 40 in Duitsland en 11 in Indonesië.

Genoeg keus dus eigenlijk. Waar thuisblijvers voorheen op tv konden kiezen tussen de herdenkingsbijeenkomst bij het monument op de Dam of de stilte op de Waalsdorpervlakte, kunt u de tv-herdenkers tijdens het Zoomgesprek nu aansporen hun digitale kans te grijpen en bij het monument van hun voorkeur online aanwezig te zijn.

Beeld Izaak Besuijen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden