Waar is Kamaran? Familie van Koerdische fotograaf blijft zoeken

The Big Picture

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Kamaran Najm De Iraaks-Koerdische fotograaf raakte in 2014 gewond aan het front bij Kirkuk. Hij meldde nog dat IS hem had opgepakt. Sindsdien is niets van hem vernomen. Foto RV

Waar is Kamaran? Die vraag heeft de familie van de Iraaks-Koerdische nieuwsfotograaf Kamaran Najm bezig gehouden, sinds hij op 12 juni 2014 gewond raakte tijdens gevechten tussen Islamitische Staat en Koerdische peshmergastrijders.

Na drie jaar zoeken in stilte is het tijd om naar buiten te treden voor een allerlaatste poging antwoord te krijgen. Wat is er met Kamaran gebeurd? Is hij overleden? Vermoord door IS? Of hebben de extremisten hem al die tijd gevangen gehouden en duikt hij binnenkort alsnog op? Met Islamitische Staat in Irak zo goed als vernietigd, is dit het moment om de stand op te maken. 'Het is niet langer gevaarlijk om over Kamaran te praten', schrijft de familie in een persbericht. 'Hoewel de kans dat hij nog leeft klein is, hopen we snel iets van hem te vernemen. De media-aandacht zou ons kunnen helpen in onze zoektocht.'

Het persbericht heb ik niet hoeven vertalen. De zaak heeft namelijk een Nederlandse link. De verloofde van Kamaran is Jantine van Herwijnen. De geboren Brabantse woonde ten tijde van de verdwijning in Suleimania, een stad in de autonome Koerdische regio. Zij werkte voor fotoagentschap Metrography, waarvan Kamaran oprichter en directeur was - correctie: is.

De Kus

Daar ontmoette ik hen in oktober 2013. Het paar - nog steeds een beetje verbouwereerd - had zojuist een storm veroorzaakt in de Koerdische media. Aanleiding: een kus.

Kort daarvoor was in het Vrijheidspark in Suleimania het Standbeeld van de Liefde van kunstenaar Zaher Sadiq in brand gestoken. Een man en een vrouw, koperkleurig en enigszins abstract gemodelleerd, die elkaar een kus geven. Daders waren vermoedelijk religieuze fanatici, die bezwaar hadden tegen het beeld. Kussen in het openbaar is taboe in de preutse Koerdische context.

Bij een spontane protestbijeenkomst tegen de vernieling klommen Jantine en Kamaran - beiden 31 jaar toen - op de sokkel en gaven elkaar een kus. Een foto daarvan werd door Kamaran op Facebook gezet.

Waarna de hel losbarstte. Kamaran werd bedreigd op sociale media. Islamitische groeperingen zagen in De Kus een 'vernietiging van onze cultuur'. Maar het stel kreeg ook veel sympathiebetuigingen en Kamaran kon zijn verhaal doen op Koerdische tv-zenders. 'Zelden betekende een kus zo veel', stond boven mijn verhaal in de Volkskrant. Jantine en Kamaran hadden inmiddels besloten zich te verloven - ook een soort standbeeld voor de liefde.

Dat waren de gelukkige dagen. Het ongeluk diende zich een half jaar later aan. Kamaran trok met zijn fototoestel naar het front bij Mulla Abdulla, ten zuiden van de stad Kirkuk. Islamitische Staat was bezig met een huiveringwekkende opmars. De stad Mosul was veroverd en ook de Koerdische regio werd bedreigd. Het Iraakse leger liet het afweten, het was aan de Koerdische peshmerga's de IS-horden te weerstaan.

Spoorloos

Kamaran werd neergeschoten. Aanvankelijk werd bericht dat hij was omgekomen, maar daags erna belde de fotograaf zijn familie: hij was in zijn nek getroffen en was gevangen genomen door IS.

Sindsdien werd niets meer van hem vernomen. Regelmatig trokken familieleden en vrienden naar het gebied om naspeuringen te verrichten. Zij kregen 'ontzettend veel nieuws' te horen, vertelt Jantine. Alleen waren de berichten tegenstrijdig. Sommige mensen vertelden dat zij Kamaran in levenden lijve hadden gezien of hadden gehoord dat hij ergens gevangen zat. Anderen beweerden stellig dat hij dood was. De ene, cruciale vraag bleef onbeantwoord.

Niet alleen voor Kamaran. Geen land ter wereld telt zoveel vermisten als Irak, zegt het International Committee on Missing Persons (ICMP). De schattingen lopen uiteen van 250 duizend tot een miljoen in decennia van oorlog en dictatuur. Vele duizenden families in Irak zijn op zoek naar hun vermiste geliefden. Zekerheid over hun lot, dat is het minste wat de families willen. Een lichaam om te kunnen begraven. 'Onzekerheid is een voortdurende bron van angst en een obstakel voor de wederopbouw van de samenleving', stelt het ICMP.

Terug in Nederland

Voor Kamaran Najm komt daar nog iets bij. 'Wij vinden het belangrijk het verhaal te vertellen van de fotograaf in conflictgebied', zegt Jantine. Lokale journalisten in Irak lopen enorme risico's. Sinds de opkomst van IS zijn zeker 25 journalisten omgekomen.

Kamaran reisde het hele land door om de buitenwereld naast de oorlog ook 'de andere kant van Irak' te tonen. 'Kamarans voorliefde voor fotografie en toewijding aan de vrijheid van meningsuiting brachten hem de wereld over', aldus het persbericht. In vele landen presenteerde hij zijn werk en ideeën op festivals.

Jantine van Herwijnen is sinds drie jaar terug in Nederland, maar ze blijft lid van het 'crisiscomité' van familie en vrienden dat de speurtocht voortzet. En ze heeft de Metrography Foundation opgericht, ter ondersteuning van het fotoagentschap in Suleimania. Een van de doelstellingen: World Press Photo laten overkomen naar Irak. Daar was Kamaran indertijd al mee bezig. Het zou mooi zijn als die droom alsnog uitkomt.