OpinieWoningnood

Waar blijft die analyse van de woningnood?

De Haagse politiek gaat veel te passief om met de woningnood. Is angst hiervoor de drijfveer? 

Een nieuwbouwwoning in aanbouw in Berkel en Roderijs. Beeld Hollandse Hoogte / Robin Utrecht

Terwijl Nederland kampt met een tekort van meer dan 300 duizend woningen, lijkt politiek-bestuurlijk Den Haag stilletjes aan te accepteren dat deze regering op de woningmarkt geen grote maatregelen meer zal nemen. Ondanks dat betrokken partijen terecht vragen om meer regie van de rijksoverheid blijft de koers eigenlijk hetzelfde. Het pad van de ronkende termen als ‘Woondeal’, ‘Nationale Woonagenda’ en ‘Nationale Omgevingsvisie’ wordt afgelopen, hoewel zonneklaar is dat deze beleidsinzet de woningnood niet gaat verhelpen. Weliswaar spreken coalitiepartijen steeds vaker hun zorgen uit over de woningmarkt, het blijft vooral bij woorden.

Verkiezingen

Zo heeft het er alle schijn van dat we de woningnood moeten uitzitten tot na de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021. Dus nog minstens een heel jaar zonder nieuw beleid. En dan maar hopen op een betere aanpak van een nieuwe regering.

Toch is dit uitstelgedrag van de regering niet eens het ergste – het is uit politiek perspectief zelfs enigszins begrijpelijk dat vier coalitiepartijen elkaar gevangenhouden en het regeerakkoord niet willen openbreken. Dezelfde beweging zag men op het klimaatbeleid en het stikstofdossier. Het ergste is dat de minister van Wonen niet eens diepgravende analyses van de oorzaken van de woningnood laat uitvoeren. Die zouden noodzakelijke keuzes in de volgende regeerperiode in kaart kunnen brengen.

De huidige passiviteit kan negatieve gevolgen hebben voor de kabinetsformatie van 2021. Het resultaat kan immers zijn dat er geen inhoudelijke overeenstemming, zelfs niet op hoofdlijnen, zal bestaan tussen de partijen over de (structurele) oorzaken van de woningnood. En al helemaal niet over de maatregelen die de nieuwe regering zal moeten nemen.

De kans is groot dat de kabinetsformatie dan uitmondt in een bij elkaar onderhandeld pakketje aan maatregelen − ietsje minder verhuurderheffing, wat meer bouwprikkels voor gemeenten, iets andere inkomensgrenzen voor de sociale woningbouw, misschien toch wat prijsregulering in het middensegment − zonder dat vaststaat dat dit pakketje de woningnood daadwerkelijk gaat verminderen. En dan is er zomaar weer een kabinetsperiode verlopen.

Menukaart

Alle politieke partijen kunnen leuke maatregelen bij elkaar shoppen. En een belangrijke menukaart met maatregelen zal snel verschijnen: het Centraal Planbureau publiceert binnenkort een update van het rapport Kansrijk Woonbeleid. Maar het valt te betwijfelen of die publicatie, waar politici niet om hebben gevraagd, de politiek verenigt tot een gemeenschappelijk beeld op de problemen van de woningmarkt en de (structurele) oorzaken hiervan. Van de ambtelijke Brede Heroverwegingsrapporten hoeven we dit ook niet te verwachten; de woningnood was niet de aanleiding voor deze rapporten en het zijn ambtelijke stukken die niet zijn opgesteld door wetenschappelijke experts.

Perverse prikkels

Het kan ook anders. Over de arbeidsmarkt is een stelselanalyse gemaakt: het rapport van de commissie Borstlap. Over het toeslagenstelsel ligt dat rapport er ook: het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Toeslagen. Over het belastingstelsel zijn verschillende analyses en bouwstenen ter hervorming gereed.

Waar blijft dan de Commissie Woningnood? Een reden voor het uitblijven zou kunnen zijn dat coalitiepartijen geen zin hebben in de uitkomsten van een stelselanalyse. Het huidige woningtekort is deels immers goed te verklaren. Het is het gevolg van stoppen met bouwen tijdens de economische crisis, terwijl het inwoneraantal van Nederland groeide. Van perverse financiële prikkels die projectontwikkelaars en lokale overheden aanzetten om te weinig en te duur te bouwen. Van het niet willen aanwijzen van bouwlocaties buiten de grote steden en daar goede, snelle ov-verbindingen naar aan te leggen. Van te weinig regie van de rijksoverheid op de woningmarkt, buiten de nieuwbouw-afremmende verhuurderheffing.

Er ontbreekt een wetenschappelijke commissie die een stelselanalyse maakt van de nieuwe woningmarktsituatie, deze verklaringen in een breder perspectief toetst en beleidsscenario’s maakt voor de toekomst. De laatste grote stelselrapporten over de woningmarkt in Nederland dateren van 2010. Van een decennium geleden dus, in andere financieel-economische tijden, andere politieke omgevingen en met andere overwegingen en prioriteiten. Hoog tijd voor een nieuwe Commissie Woningnood.

Wimar Bolhuis is econoom en bestuurskundige.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden