Opinie

Waar blijft de vrouwelijke expert?

Vrouwen in de media

Vandaag is het Internationale Vrouwendag. Hoe brengen vrouwen het er eigenlijk van af in de media? En hoe is het gesteld met gender bias in de Volkskrant?

Terrorisme-expert Beatrice de Graaf treedt regelmatig op in de media. Beeld anp

Vrouwen in de media

Journaliste Adrienne Lafrance van het Amerikaanse literair-cultureel tijdschrift The Atlantic wilde het als zelfbenoemd feminist weleens weten. Hoe zat het met de representatie van vrouwen in haar eigen artikelen? Lafrance nam de proef op de som en schakelde begin februari onderzoeker Nathan Matias van het Media Lab van het Massachusetts Institute of Technology in voor een flinke dosis zelfreflectie.

En wat bleek? Van de ruim 736 personen die Lafrance in de 192 artikelen die ze vorig jaar schreef, opvoerde was slechts 22 procent vrouw. Gelet op het totaal aantal keren dat een vrouw genoemd werd, liep dit percentage terug naar 19, en in 60 procent van haar artikelen was geen enkele vrouw te bekennen.

Een verdrietige, maar geen gekke score, constateert Lafrance, want als je een reeks wetenschappelijke publicaties zoals het Global Media Monitoring Project (GMMP), het grootste en langstlopende onderzoek naar de representatie van vrouwen in het nieuws in meer dan honderd landen, erop naslaat, zie je dat vrouwen er zowel in print als op radio en tv bekaaid van afkomen. Mannen zijn drie keer zo vaak onderwerp van het nieuws.

Volgens Rosemarie Buikema, hoogleraar kunst, cultuur en diversiteit aan de Universiteit Utrecht, is deze male dominance ook in Nederlandse media zichtbaar -hoewel concrete cijfers ontbreken. Vrouwen worden minder geciteerd dan mannen en zijn minder zichtbaar op tv onder meer omdat zij minder vaak hoge functies bekleden. En representeert de journalistiek in dat geval niet gewoon de werkelijkheid?

Journaliste Adrienne Lafrance onderzocht de representatie van vrouwen in haar eigen artikelen.

'Een gemakzuchtige weergave van de werkelijkheid', vindt Buikema. 'Je mist in dat geval de visie van de helft van de wereldbevolking. Na een patriarchaal georiënteerde cultuur zijn we op weg naar een wereld waarin de rollen veranderen, maar dat gaat niet vanzelf. De media hebben een enorme verantwoordelijkheid, de wereld is de verhalen die we erover vertellen.'

Nathan Matias experimenteert momenteel met FollowBias, een tracker die op Twitter de diversiteit bijhoudt van de personen die je volgt. Ook werkt hij aan een browser plug-in voor journalisten die realtime bijhoudt hoeveel mannen en vrouwen zij in hun artikelen opvoeren. Zulke tools lijken Buikema een goede strategie om het aantal vrouwen in de media op te voeren, maar de hoogleraar waarschuwt dat kwantiteit op zich niets zegt over het succes van emancipatie in de kolommen. 'Het gaat erom hoe vrouwen aanwezig zijn in de media. Mogen ze vertellen dat ze drie keer zijn aangerand in Keulen of mogen ze ook als deskundige komen vertellen over een vernieuwing die ze hebben bedacht en doorgevoerd? Emancipatie is pas geslaagd als vrouwen de normen mogen bepalen en verleggen en daar ook de credits voor krijgen.'

Rosemarie Buikema, hoogleraar kunst, cultuur en diversiteit aan de Universiteit Utrecht.

Vrouwen in de Volkskrant

Harde cijfers ontbreken. Maar dat er meer mannen dan vrouwen in de Volkskrant-kolommen verschijnen staat vast. 'We hanteren geen bewust beleid om dat tegen te gaan', zegt adjunct-hoofdredacteur Pieter Klok. 'Maar we letten er wel op; bij interviews en portretten wil je bijvoorbeeld zoveel mogelijk variatie tussen mannen en vrouwen. Lastig is het wel. In Nederland zijn bijvoorbeeld weinig vrouwelijke hoogleraren en CEO's. Zodra er een vrouwelijke deskundige is, hangen we aan de lijn. Eigenlijk is er geen enkele prikkel om voor een man te kiezen als we ook een vrouw kunnen interviewen. Alles in de krant verzet zich daartegen. De gemiddelde mannelijke expert is een vijftiger en niet al te goed gekleed.'

'Een vrouwelijke minister van Defensie haalt eerder de kolommen. Maar zo'n minister moet je dan weer niet als vrouw bejegenen. En toch kan haar vrouw-zijn wel interessant zijn. Waarom is het haar wel gelukt om de top te halen en veel anderen niet? Als krant moet je sekseblind zijn, maar ook weer niet zo sekseblind dat je steeds bij mannen uitkomt. Selectief sekseblind, dus. Maar het blijft ingewikkeld. Ook nu. Elke uitlating die ik doe, kan door de Asha ten Broekes in deze wereld precies andersom worden uitgelegd.'

Adjunct-hoofdredacteur Pieter Klok. Beeld Io Cooman

'Persoonlijk denk ik dat mannen ijdeler zijn. Ze bellen journalisten sneller terug, zijn minder genuanceerd en nemen sneller een standpunt in. Als krant moeten we er ons best voor doen dat interessante mensen met interessante standpunten de aandacht krijgen die ze verdienen, en misschien betekent dit dat we meer ons best moeten doen sommige vrouwelijke experts over de brug te trekken.'

Als er één pagina is waar vrouwen zélf over de brug moeten komen, is het de brievenrubriek. Ex-ombudsvrouw, thans wetenschapsredacteur Margreet Vermeulen boog zich in 2013 tien dagen lang over alle ingezonden reacties om te onderzoeken of vrouwen minder kans maken met een ingezonden brief de krant te halen. Ze turfde op een totaal van 179 brieven, 25 vrouwelijke schrijfsters, zo'n 14 procent. We doken de afgelopen dagen opnieuw in onze inbox en wat blijkt? Het aantal vrouwelijke brievenschrijvers is verdubbeld. Het blijft nattevingerwerk, maar hoopvol is het op een dag als vandaag wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.