OpinieFrankrijk-panel

Waar blijft de Franse Thatcher of Merkel? ‘Voor madame la présidente zijn Fransen te weinig woke’

Ook in Frankrijk wordt op Internationale Vrouwendag (8 maart) stilgestaan bij de verbeterde positie van de vrouw in de samenleving en de politiek. Maar wanneer breekt ‘het uur van de vrouw’ aan in het presidentieel paleis? Het Frankrijk-panel van de Volkskrant geeft antwoord.

Iñaki Oñorbe Genovesi
Betogers vragen voor het gerechtsgebouw van Toulouse aandacht voor geweld tegen vrouwen. Beeld AFP
Betogers vragen voor het gerechtsgebouw van Toulouse aandacht voor geweld tegen vrouwen.Beeld AFP

Is Frankrijk toe aan een vrouwelijke president? Wie deze vraag eind jaren vijftig, bij het ontstaan van de huidige Vijfde Republiek had gesteld, zou een massaal en luidkeels ‘non’ te horen hebben gekregen. Inmiddels denken de Fransen er een stuk genuanceerder over: bijna driekwart zou graag vóór 2030 een vrouw in het Élysée hebben.

Maar moet Frankrijk nog wel zo lang wachten op madame la présidente? Thema’s als feminisme en vrouwenrechten staan sinds de opkomst van #MeToo al enkele jaren stevig op de maatschappelijke agenda. Ruim 52 procent van het Franse electoraat is vrouw. De helft van alle ministeriële functies wordt bekleed door vrouwen. En vrouwelijke kandidaten als Valérie Pécresse, Marine Le Pen en Anne Hidalgo proberen president Emmanuel Macron van een tweede termijn af te houden.

Of had Ségolène Royal, de enige Française die enigszins in de buurt kwam van het presidentschap, gelijk toen ze ooit verklaarde dat seksisme het grootste obstakel is in de Franse politiek? Geregeld beklagen vrouwelijke politici zich erover dat ze feller verbaal worden aangevallen en bespot dan mannen. En blijkt in Frankrijk zoiets als #MeToo Politique, een organisatie die seksueel geweld en seksisme in de politiek registreert, noodzakelijk.

Kent ondanks alle goede bedoelingen en mooie woorden Frankrijk nog altijd een ‘plafond de verre’, een glazen plafond, als het om het vrouwelijk presidentschap gaat?

Niek Pas is universitair docent Franse contemporaine geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en schreef onder meer over Macron en de nieuwe Franse revolutie.

‘Op dit moment maakt de gemiddelde Franse kiezer zich vooral zorgen over de stijgende kosten van het levensonderhoud en de Russische oorlog in Oekraïne. Tegelijkertijd is de progressie van vrouwen in de politiek onstuitbaar. Stapje voor stapje komt Frankrijk bij de tijd.

‘Vanaf 1974 strijden vrouwen mee om het presidentschap. In de eerste decennia zijn het overwegend petits candidats van onder meer trotskistische of groene formaties. In 2007 behaalt Ségolène Royal namens centrumlinks liefst 47 procent van de stemmen, het beste resultaat voor een vrouw ooit. Inmiddels is haar socialistische partij verdwergd. Naast ideologische versplintering en strategische fouten verklaren seksisme en racisme waarom progressieve kandidates sneven. Voor madame la présidente zijn Fransen te weinig woke.

‘Aan de andere kant van het politieke spectrum bivakkeert Marine Le Pen. Ze doet voor de derde keer een gooi naar het presidentschap. De frontvrouw van Rassemblement National ontbeert echter coherentie en dossierkennis. Bovenal zal haar gesloten nationalisme nooit een meerderheid opleveren.’

‘Misschien is een centrumrechtse politica nog het meest kansrijk voor het Élysée. Valérie Pécresse van Les Républicains laat zich echter door haar rechterflank gijzelen en voert een zwakke campagne. Een politiek-inhoudelijk interessante présidentiable is oud-minister Christine Lagarde. Helaas heeft de huidige voorzitter van de Europese Centrale Bank herhaaldelijk aangegeven geen presidentiële ambities te koesteren.’

Rudi Wester studeerde Franse taal en letterkunde, was jarenlang recensent van Franse literatuur en directeur van het Institut Néerlandais in Parijs.

‘Toen ik in Parijs woonde, werkten alle vrouwen die ik ontmoette keihard. Fulltime. Geen geklaag over hoe werk, kinderen, man en maîtresse van de man te combineren. Dat klopte ook wel, Frankrijk heeft het hoogste percentage fulltime werkende vrouwen van Europa, die ook in de politiek carrière maken. Maar het feminisme is voor hen een non-issue in de verkiezingen.

‘Pécresse (14 procent in de laatste peilingen) is vooral bezig de rechtse hanen binnen haar Republikeinse partij te houden. Anne Hidalgo (3 procent) voert een hopeloze campagne. Oud-minister van Justitie Christiane Taubira is al afgehaakt. Links richt zijn pijlen op de emancipatiestrijd van (seksuele) minderheden, wat mooi is, maar geen stemmen oplevert.

En Marine Le Pen (17 procent)? Zij gebruikt haar status als gescheiden vrouw met drie kinderen vooral ‘functioneel’ voor haar achterban van arbeiders en kleine middenstanders (‘Ik heb dezelfde zorgen als jullie’). Alleen, er is afgelopen weekend nóg een vrouw opgedoken: het ultrarechtse nichtje van Marine Le Pen: Marion Maréchal-Le Pen. Zij heeft zich publiekelijk geschaard achter de zeer vrouwvijandige Éric Zemmour (12 procent). Maréchal-Le Pen is vijf maanden zwanger en voorziet een ‘feministische strijd’. Alleen met Zemmour, lijkt me.

‘Macron (29 procent) speelt met verve zijn rol als groot staatsman en heeft door zijn bemoeienissen met Oekraïne geen tijd voor verkiezingsdebatten. Ongetwijfeld gaat hij de eerste ronde winnen. Reden? Volgens het weekblad Marianne: ‘Macron is absoluut geen genie, maar de rest van de kandidaten is helemaal nul.’

Frederik Dhondt is hoofddocent rechtsgeschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel en Frankrijk-kenner.

‘De gelijkheid tussen man en vrouw, door president Macron uitgeroepen tot nationaal speerpunt, had zeker potentieel om een campagnethema te worden. Al in 2007 afficheerde Ségolène Royal zich als zelfverzekerde vrouw. Pécresse trok in december als eerste rechtse vrouwelijke presidentskandidaat de kaart van gendergelijkheid. Ze profileerde zich als een combinatie van Angela Merkel (ratio) en Margaret Thatcher (radicalisme) en stelde zo haar ethisch zeer conservatieve imago bij ten behoeve van centrum kiezers. Afgelopen maand had ze het echter moeilijk: Pécresse leek zich te forceren op bijeenkomsten over fermeté en autorité, standvastigheid en gezag.

‘Rechtse concurrent Zemmour buitte dit gretig uit. Sommigen denken dat een man in Pécresses plaats niet zo was behandeld. Zemmour probeert ressentiment tegen nieuwe maatschappelijke patronen op te poken, vaak met schokkende taal. Hij beschimpte bijvoorbeeld vrouwen in magistratuur en advocatuur, en steekt zo (oud-advocate) Marine Le Pen extreemrechts voorbij. Best geplaatst op links rond gender en identiteit, ook om de afkeer van Zemmour uit te buiten, was wellicht Taubira. Maar ja, die heeft zich nu teruggetrokken.’

Laurent Chambon is een Franse politicoloog die zich bezighoudt met minderheden in de politiek in Nederland en Frankrijk. Hij schreef onder meer een boek over Marine Le Pen.

‘Mijn moeder heeft een sterke wetenschappelijke theorie: een Franse president moet de ‘fallus’ hebben, bijzondere mannelijke dominantie met een overvloed aan libido. Behalve Emmanuel Macron (44) die aan zijn oudere vrouw (68) trouw lijkt te zijn, zijn alle Franse presidenten rokkenjagers geweest.

‘ Valéry Giscard d’Estaing zou iets hebben gehad met niemand minder dan Lady Di en Brigitte Bardot. François Mitterrand had naast zijn vrouw en zijn reguliere jonge vlammen een tweede familie, stiekem beschermd door gendarmes. Jacques Chirac ging op officiële reizen met zijn maîtresse van het moment en zijn garçonnière, zijn geheim liefdesnestje, viel ook onder de staatsveiligheid.

‘Nicolas Sarkozy heeft de mooie Cecilia van tv-presentator Jacques Martin ‘gestolen’ en is daarna getrouwd met model/zangeres/erfgename Carla Bruni. François Hollande, ooit getrouwd met voormalige kandidaat Ségolène Royal, werd op zijn scooter richting zijn liefje, actrice Julie Gayet, door paparazzi betrapt.

‘Één vrouw wordt ooit mogelijk présidente volgens mijn moeder: niet de pestkop Marine Le Pen en zeker niet de slappe Valérie Pécresse, maar de groene Parijse raadsvrouw Alice Coffin (43). Zij heeft met Le génie lesbien, waarin ze stelt geen enkele cultuuruiting van mannen meer tot zich te nemen, mogelijk hét boek van de vierde golf van het feminisme geschreven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden