VVD als redelijk alternatief voor de PVV

Nederlanders vinden wel dat allochtonen zich moeten aanpassen, maar hoe zeg je dat een beetje vriendelijk?

Twee op de drie kiesgerechtigden zijn van mening dat moslims en andere etnische minderheden zich volledig moeten aanpassen aan de Nederlandse manier van leven. Met uitzondering van GroenLinks zijn de achterbannen van alle partijen het overwegend met deze stelling eens. Toch zijn er maar twee partijen die vinden dat het puur een taak van de nieuwe Nederlanders is om zich aan de oude Nederlanders aan te passen: de VVD en – de partij die van dit issue zijn core business maakt – de PVV.

Geen meerderheid
Hoe kan het dat deze partijen niet samen een meerderheid hebben in de peilingen? In de eerste plaats komt dit doordat het thema integratie op dit moment niet het thema is dat kiezers in beweging krijgt. Dat doen wel de sociaal-economische onderwerpen als de economie, sociale zekerheid en de zorg. Integratie is even niet zo hot en parallel daaraan glijdt ook de PVV uit de top drie.

Een andere reden dat de kritische visie van Nederlanders op de integratie van immigranten zich niet langer vertaalt in groei voor de PVV, is dat er een andere kant aan de integratiemedaille zit. Deze keerzijde heet vrijheid van meningsuiting. Nederlanders vinden wel dat allochtonen zich moeten aanpassen, maar hoe zeg je dat een beetje vriendelijk? Taalkunstenaar Geert Wilders wist lange tijd steeds een overtreffende trap te vinden met beeldspraak als tsunami van islamisering, straatterroristen, knettergek en knieschijven wist hij, al allitererend, goed weg te komen. De Nederlandse kiezer had er zelfs wel een beetje bewondering voor. Hij zei toch maar wat wij allemaal een beetje denken.

Maar met de kopvoddentaks overschatte Wilders zijn emotionele spanwijdte, zoals taalpublicist Jan Kuitenbrouwer deze week zei. En nu is de rek eruit.

Spanningsveld
Het is het spanningveld tussen gelijkheid en vrijheid dat het integratiedebat zo boeiend houdt. Pim Fortuyn begon zijn zegetocht door in februari 2002 te pleiten voor afschaffing van Art.1 van de Grondwet: het verbod op discriminatie. Hij vond dat de vrijheid van meningsuiting boven het gelijkheidsbeginsel diende te staan en noemde in een ademtocht de islam een achterlijke cultuur. Het moest maar eens gezegd worden! Het land was in rep en roer. Henk Westbroek en Jan Nagel gooiden hem uit Leefbaar Nederland, maar veel kiezers waren het toen met hem eens.

Intussen ligt dat anders. Met de stelling ‘Iedereen mag in het openbaar zeggen wat hij wil, ook als dat leidt tot discriminatie’ is slechts 30 procent het eens. De helft is het hier niet mee eens. Alleen degenen die overwegen PVV te stemmen, vinden, net als hun partij, wel dat de vrijheid van meningsuiting boven alles gaat.

En dat zijn er momenteel beduidend minder dan een half jaar geleden. Nederlanders zijn, kortom, kritisch over de integratie van allochtonen en moslims, maar willen dit op dit moment niet ten koste van alles gezegd hebben. Het is ook maar hoe je het formuleert. Als je Nederlanders vraagt of er op straat verplicht Nederlands gesproken moet worden, zegt de helft ‘ja’, een derde zegt ‘nee’. Als je ze vraagt of het iedereen vrij moet staan op straat de taal van eerste voorkeur te spreken is óók de helft het er mee eens en een derde niet. Kwestie van ‘framing’.

Emotie
Veel hangt af van de emotie van het moment, en het gedwongen-assimilatie-sentiment is op dit moment niet dominant. Geert Wilders probeerde deze week het onderwerp weer op de agenda te krijgen. Onderzoeksbureau Nyfer berekende in opdracht van Wilders wat de kosten van immigratie zijn voor de Nederlandse belastingbetaler (7 miljard) en Wilders noemde dat ‘schokkend’.

De immigratiecijfers haalden het nieuws, maar minstens zoveel aandacht kreeg de PVV-jongerenbeweging die dilettant Hero Brinkman wil oprichten. Wilders zit momenteel te veel in het defensief om de politieke agenda naar zijn hand te kunnen zetten. En een dag later werd zijn immigratieoffensief overschaduwd door de doorrekeningen van het CPB.
Een andere reden dat Wilders en zijn moslimstandpunten minder weerklank vinden, is dat Wilders’ oude partij, de VVD, inhoudelijk bijna ongemerkt naar de PVV toegegroeid is.

De liberalen vinden dat allochtonen zich moeten aanpassen aan de Nederlandse cultuur, willen geen hoofddoekjes bij publieke functies, willen bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking en willen geen kansarme migranten meer toelaten. Om maar enkele punten te noemen waarop de PVV tot voor kort het monopolie leek te hebben. De VVD heeft zich kortom gepositioneerd als het redelijke alternatief voor de PVV.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden