VS weten hoe je werknemers beschermt

TTIP Over de vraag hoe we het Nederlandse arbeidsrecht kunnen beschermen in handelsverdragen kunnen we leren van de VS.

Leden van de milieu-actiegroep Friends of the Earth Europe demonstreren in Brussel tegen TTIP.Beeld AFP

De PvdA heeft zich tegen het vrijhandelsakkoord met de Verenigde Staten (TTIP) gekeerd. Een van de belangrijkste argumenten is dat TTIP een bedreiging vormt voor het Nederlandse arbeidsrecht. 'Werknemersrechten zijn in Amerika bijvoorbeeld minder goed beschermd en dit kan betekenen dat er straks oneerlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden zal ontstaan. Een vrijhandelsakkoord dat afbreuk doet aan onze Europese standaarden is voor de PvdA onacceptabel', aldus PvdA Tweede Kamerlid Jan Vos.

Werknemersrechten lijken hiermee een van de vele voorbeelden van 'standaarden' die via TTIP zullen worden geharmoniseerd. Het ontslagrecht past naadloos in het rijtje: ontsmetting van kippenvlees, de kleur van knipperlichten en genetisch gemodificeerde groenten. Niets is minder waar. In TTIP zullen geen regels worden opgenomen die Nederland juridisch dwingen tot flexibilisering van de arbeidsmarkt. Sterker, op basis van het conceptverdrag tussen de EU en Canada zal ook TTIP zeer waarschijnlijk een sociale clausule bevatten die beide partijen een right to regulate geeft en bepaalt dat te allen tijde de fundamentele arbeidsnormen van de Internationale Arbeidsorganisatie moeten worden nageleefd.

Ruben Zandvliet is promovendus 'internationaal economisch recht en arbeid' Universiteit Leiden.Beeld .

Verslechtering van arbeidsstandaarden

En dan is er het gevreesde arbitragemechanisme ISDS, waarmee Amerikaanse bedrijven bezwaar zouden kunnen maken tegen Europese arbeidsstandaarden. In de praktijk blijkt dit echter alleen voor te komen wanneer overheden afspraken met buitenlandse investeerders schenden. Zo loopt er momenteel een zaak tegen Egypte dat een contract had gesloten met de Franse multinational Veolia, waarin stond dat Veolia zich niet hoefde te houden aan verhogingen van het minimumloon. In Europa komen dit soort afspraken nauwelijks voor, en kunnen overheden zich beroepen op hun 'right to regulate'.

Levert TTIP dan helemaal geen problemen op voor werknemersrechten? Jawel, uit onderzoek blijkt dat regionale liberalisering tussen ontwikkelde economieën leidt tot verslechtering van arbeidsstandaarden. De reden is alleen niet juridisch maar economisch van aard. Hoe dieper de liberalisering van internationale handel, hoe groter de kans dat staten gaan concurreren op basis van arbeidsstandaarden.

In het verdrag met Canada is een bepaling opgenomen dat partijen verbiedt om het nationale arbeidsrecht te verslechteren. Deze bepaling is echter niet afdwingbaar. Als Canada de minimumlonen verlaagt om de concurrentiepositie ten opzichte van Europa te verbeteren, kan de EU dit voorleggen aan een 'expertpanel', dat kan concluderen dat de EU gelijk heeft, maar geen sanctie opleggen. De Verenigde Staten hebben in hun handelsakkoorden voor een andere aanpak gekozen. Recentelijk hebben de VS zelfs een arbitrage aangespannen tegen Guatemala omdat vakbondsrechten in dat land niet worden gerespecteerd. Guatemala kan door het tribunaal worden veroordeeld tot een miljoenenboete. De zaak is geïnitieerd door Amerikaanse en Guatemalteekse vakbonden, die dankbaar gebruikmaken van dit nieuwe machtsmiddel.

Leren van de VS

Over de vraag of een sociale clausule juridisch afdwingbaar zou moeten zijn staan de EU en de VS dus lijnrecht tegenover elkaar. De paradox is dat de PvdA door het steunen van de VS een middel in handen krijgt waarmee de eventuele verlaging van arbeidsstandaarden in de VS kan worden aangepakt. Interstatelijke arbitrage is ISDS op zijn kop: zolang we onze hoge standaarden behouden, is er niets aan de hand. Europese politici die pleiten voor flexibeler ontslagrecht, het beperken van collectief onderhandelen of verlaging van minimumlonen kan worden tegengeworpen dat dit niet mag van TTIP.

Het debat over TTIP gaat over verschillende onderwerpen. Arbeidsrecht vormt hiervan slechts een beperkt onderdeel. Er zijn goede redenen om Amerikaanse standaarden voor voedselveiligheid niet over te nemen in Europa. En ISDS mag dan geen probleem vormen voor het Europese arbeidsrecht, voor milieuregelgeving ligt dat anders. Het is belangrijk te erkennen dat standaarden voor werknemers en voor dode kippen niks met elkaar te maken hebben. In Nederland mogen we trots zijn op ons arbeidsrecht, maar over de vraag hoe die rechten kunnen worden beschermd in handelsverdragen kunnen we leren van de VS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden