ColumnDaniela Hooghiemstra

Vrouwensolidariteit? Westerse feministen heroïseren het najagen van hun eigen belangen

.Beeld .

Met een triomfantelijk lachje showde actrice Natalie Portman tijdens de laatste Oscar-uitreiking een jas waarin ze de namen had laten borduren van vrouwelijke regisseurs die géén Oscar-nominatie hadden gekregen. Die heroïsche blijk van ‘vrouwensolidariteit’ vond ik vals. De anonieme naaisters die het borduurwerk voor haar haute-couturemantel verrichtten, en daarvoor werden beloond met een jaarsalaris van ongeveer de prijs van die jas, zal het waarschijnlijk een rotzorg zijn of gevierde filmmaaksters door de Academy in Hollywood wel of niet met prijzen worden beloond. Zoals het voor werksters of kapsters ook niet uit maakt of hun opdrachtgeefsters wel of niet in een raad van bestuur komen. Toen Vera Bergkamp (D66) een quotum afdwong voor vrouwen in topfuncties was ze niet de redder van een heel geslacht, maar trad ze op voor nog niet 1 procent van de vrouwelijke bevolking.

De bewering dat het ‘goed’ zou zijn voor de wereld als vrouwen de top bereiken, is net zo onzinnig als zeggen dat het slecht zou zijn. Het is wel logisch dat als meer vrouwen proberen om hogerop te komen, ze daarin ook vaker succesvol zijn. Maar klagen over gebrek aan erkenning is niet de manier om ergens te komen, en je beroepen op solidariteit van een groep is alleen geloofwaardig als je met de leden daarvan ook daadwerkelijk in hetzelfde schuitje zit.

Voor westerse vrouwen is dat alweer een tijdje geleden, namelijk in de vorige eeuw, toen ze stemrecht en dezelfde juridische en zedelijke status eisten als mannen. Sinds de gemeenschappelijke noemer van verdrukking grotendeels is verdwenen, zetten de onderlinge verschillen de toon: de ene vrouw is hoog-, de andere laagopgeleid, de een rijk, de ander arm, slim of dom, links of rechts, oud of jong, hetero of lesbisch, single of getrouwd. De een wordt ceo of rechter, de ander juf, filmmaakster, of niks.

De vrijheid heeft het overkoepelende vrouwenbelang weggevaagd. Vrouwen die het desondanks claimen, verwarren hun eigenbelang met het universele. Dit fenomeen van de ‘mateloze mens’ zie je de laatste tijd vaker. Volgens filosoof Andreas Kinneging is het een duivels resultaat van de combinatie van vooruitgangsgeloof en Romantiek, die de westerse samenleving sinds de Verlichting in haar greep heeft.

Met het ideaal van vrouwensolidariteit heroïseren westerse feministen het najagen van hun eigen belangen. Wat me daarbij verbaast, is dat als van systematische onderdrukking écht sprake is, ze daarvoor vaak juist een oogje dichtknijpen. Bestuurskamers moeten om universele redenen worden ontruimd, maar als het moslima’s wordt verboden hun lichaam te tonen, of als zij huwelijken in worden gedwongen, wordt dat een kwestie van cultuur genoemd.

Als vrouwen de wereld regeerden, zou alles beter gaan, hoor ik vrouwen of schuldbewuste mannen soms zeggen. Het tegendeel kan ik natuurlijk niet bewijzen. Maar ik ken één branche waar vrouwen het al voor het zeggen hebben, en die maakt mij voor het concept van vrouwenheerschappij een beetje huiverig. Het gaat om de damesbladen die, zelden gericht op doorgronden of onthullen, de soort eerder onnozel en weerloos lijken te willen maken dan wijzer. Aan de hand van prototypen van zogenaamd ideale vrouwen aan de ene, en uitvergroting van fysieke en relationele problemen aan de andere kant, worden lezeressen listig richting ‘verkoopadressen achterin’ geleid.

Als dát is wat vrouwensolidariteit vermag, sta ik tegenover mannen liever in mijn eentje.

Vrouwen hebben vrouwelijke ‘rolmodellen’ nodig, wordt vaak gezegd. Daarom spitste ik de oren toen de nieuwe directeur van het Van Gogh Museum, Emilie Gordenker, laatst bij het programma Buitenhof werd geïnterviewd. Maar in plaats van een betoog over de waarde van kunst, zoals je van de directeur van een bastion van Europese cultuur verwacht, hield zij een pleidooi voor ‘het tackelen van een discussie’ over de vraag of vrouwelijk naakt wel ‘geschikt’ is voor ‘alle mensen’ in het museum.

Het leek mij een interessante vraag voor de Linda (met winactie). Maar mijn ‘rolmodel’ voor een museumdirecteur is toch iemand (m/v) die opvalt door een opvatting over de kwaliteit van kunst, in plaats van over de marketing ervan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden