OpinieFeminisme in Nederland

‘Vrouwen moeten gevaarlijker worden’

Scène uit de Netflix-serie Orange is the New Black. Volgens schrijver Stella Bergsma moeten vrouwen hun duistere kant meer laten zien.Beeld JoJo Whilden/Netflix

Hoe feministisch is Nederland anno 2020? Vanwege Internationale Vrouwendag op zondag 8 maart sprak De Volkskrant vijf feministen. We moeten niet denken dat we er al zijn, klinkt het. ‘Vrouwen moeten zich nog steeds invechten in een mannenwereld.’

Jolande Withuis, socioloog en schrijver:

‘Het gaat niet goed met het Nederlandse feminisme, om verschillende ­redenen. Ten eerste wil men feminisme soms combineren met verzet tegen andere vormen van onderdrukking. Maar wie tegelijk, en zonder verdere vragen, opkomt voor bijvoorbeeld ‘zwarten’, moslims of de arbeidersklasse, negeert het seksisme en de machtsverschillen op grond van sekse in die groepen. Wie de islam steunt, steunt de patriarchale macht en laat daarmee onze moslimzusters lelijk in de steek. Dat moeten feministen zich aanrekenen. Ik juich het toe dat nu van overheidswege operaties om het maagdenvlies te herstellen worden verboden. Het is raar dat dat niet allang door feministen werd geëist.

Verder is er het ‘vrouwisme’, dat je ook ziet rond de viering van Internationale Vrouwendag. Daarmee bedoel ik het verheerlijken van vrouwen als de gevoelige, empathische soort. Zo bevestig je dat vrouwen ‘anders’ zijn, juist de basis van de sekseongelijkheid. Een mens is een individu, geen sekse. Denken in twee verschillende seksen is vergelijkbaar met een kastenstelsel, waarbij vrouwen in een ­lagere kaste worden geboren.

Ten derde is er te weinig aandacht voor geweld tegen vrouwen, dat de Nederlandse politie beter moet bestrijden. We hebben met enkele recente moorden gezien dat aangiftes van stalking niet altijd serieus worden genomen. Dit betreft mannen die het niet pikken dat vrouwen hen afwijzen. Zij zien vrouwen als hun bezit.

Tot slot is het onacceptabel dat er nog steeds een kostwinnerssubsidie bestaat, ook bekend als de aanrecht-subsidie. Absurd dat de man die zijn vrouw thuis weet te houden, tot op de dag van vandaag een toelage krijgt, die nota bene wordt betaald door werkende mensen.’

Mijntje Lückerath, hoogleraar, opsteller van de Female Board Index:

‘Twintig jaar geleden was het vreemd als een man zei dat hij feminist was, nu noemen er steeds meer zich feminist. Feminisme, in essentie gelijke rechten en kansen nastreven, is dus niet langer voorbehouden aan een kleine groep. Maar gelijke kansen komen niet vanzelf, daar moet je voor strijden.

Van de studenten die de universiteit succesvol afronden, is de man-vrouwverhouding ongeveer fiftyfifty. Maar de weg naar de top wordt bij elke stap meer gedomineerd door mannen. 26 procent van de commissarissen en 8 procent van de bestuurders bij beursgenoteerde bedrijven is vrouw.

Dat betekent dat 50 procent mannelijke afgestudeerden uitdijt tot ­92 procent man aan de top. Deeltijdwerk kan een storende factor zijn, vrouwen mogen niet klagen als ze altijd drie dagen per week werken. Maar het is onterecht alleen de vrouwen daarvan de schuld te geven. ‘Fix the women’, hoor je weleens. Het zou ‘fix the system’ moeten zijn.

Het vrouwenquotum is een goede, vooral symbolische stap, het laat zien hoe belangrijk de gelijkheid tussen man en vrouw is voor de politiek. De top van het bedrijfsleven kampt met intellectuele bijziendheid: als iedereen te veel hetzelfde is, ontstaat er groepsdenken en tunnelvisie. Daarom is het van belang verschillende perspectieven aan tafel te hebben. Pas als het feminisme die onbewuste patronen doorbreekt, komen we ergens.’

Stella Bergsma, schrijver:

‘Vrouwen moeten gevaarlijker worden. We kampen nog altijd met intimidatie, verkrachting en femicide. Er overlijden wereldwijd meer vrouwen door huiselijk geweld dan er mensen doodgaan door terrorisme. Maar we zijn niet enkel kwetsbaar, we kunnen onszelf bevrijden. Het hoeft niet allemaal leuk te blijven, want dat is het voor ons ook niet altijd. Mijn generatie is te lang bezig geweest met bewijzen dat we geen boze bitches zijn als we voor onszelf opkomen. Dat we heus ook grapjes maken en lippenstift dragen. Maar die tijd is voorbij. Het is tijd om de humor, hoge hakken en de woede te combineren. Om onze duistere kanten meer te laten zien. Die zijn namelijk menselijk. Je ziet dit fenomeen langzaam opkomen. Bij #MeToo en de Women’s Marches. En ook in de kunst. In series als Orange is the New Black en Killing Eve. Het is tijd voor schijt.’

Jens van Tricht, directeur van Emancipator en auteur van Waarom feminisme goed is voor mannen:

‘Nederland pretendeert dat mannen en vrouwen gelijk zijn, maar de loonkloof en het geweld tegen vrouwen bewijst dat dit niet de praktijk is. Mannen zijn een deel van het probleem, en dus ook van de oplossing. Maar er ontstaat juist een ‘manosphere’: steeds meer mannen vinden de wereld te feminien en stellen dat mannen ‘mannelijker’ moeten zijn. Een even ridicule als gevaarlijke beweging.

De westerse culturele canon verheerlijkt dat mannelijke gedrag. Van de films van James Bond en zijn Bondgirls tot het lied Blurred Lines en de raps van Lil’ Kleine met teksten als ‘als je bitch wil chillen is het geen probleem, dan ga ik erheen’. Het aantal bitches en ho’s (rapterm voor hoeren, red.) in de cultuur is schrikbarend. Seksisme is nog altijd overal.

Vrouwen moeten zich nog steeds invechten in een mannenwereld. De norm blijft man, wit, hetero, hoogopgeleid, Randstad. Mannen zouden zich hiertegen meer moeten uitspreken. Per 1 juli wordt de uitbreiding van het geboorteverlof ingevoerd. Daarmee geeft de overheid een boodschap af: mannen kunnen ook zorgdragen voor kinderen. Het kan een omslag zijn. In het onderwijs vragen we jongens wat ze willen worden, maar de vraag ‘hoe combineer je dat met het krijgen van kinderen?’ stellen we alleen aan meisjes. De rol van vrouwen is nu vaak te beperkt; waarom moeten zij zich invechten in een slecht geschreven script? Dan blijft het een slechte rol.’

Sylvana Simons, politicus:

‘We leven in Nederland in de illusie dat man en vrouw gelijk zijn en dat we internationaal vooroplopen. Maar we hebben nog veel te bevechten. Het recht op abortus is weer een discussiepunt, dat zou het niet mogen zijn. We zouden anticonceptie gratis beschikbaar kunnen stellen en de kosten die vrouwen maken voor hun menstruatie vergoeden. Er wordt veel gepraat over vrouwen aan de top, maar belangrijker is de situatie op de werkvloer. Veel vrouwen kunnen of willen niet naar de top en we kunnen niet allemaal in de boardroom zitten. Al sinds april 2019 ijvert het FNV voor een verhoging van het minimumloon naar 14 euro per uur; veel vrouwen werken in ondersteunende functies dus dat zou vanuit feministisch oogpunt een goede ontwikkeling zijn.

Het feit dat vrouwen nog altijd continu gevaar lopen is van een andere orde. Onder jonge meisjes heeft 14 procent ooit tegen haar wil of gedwongen seks gehad. Dat is 11 procent meer dan jongens. Hier ligt voor mannen een taak,ze moeten zichzelf opvoeden en elkaar aanspreken. Nu houden veel mannen nog vast aan de misvatting dat ze mannelijk moeten zijn, dominant, ongevoelig. Zo achterhaald. Toxische mannelijkheid noem ik dat.

Een andere misvatting is dat feminisme voor iedereen gelijk is. Witte vrouwen kwamen van ver, maar hebben nu een andere positie dan vrouwen met een migratieachtergrond. Transvrouwen van kleur en met een islamitische achtergrond zijn niet drie keer zieliger, maar moeten wel meer barrières overwinnen.

Seksisme zit in alle lagen van de samenleving. Zelfs in de gemeenteraad hoor ik dat ik als vrouw mijn plekje moet kennen en netjes moet gaan zitten. Vrouwen zijn nergens veilig: het meeste geweld heeft thuis, op school of het werk plaats. Maar ook in het publieke domein. In de Amsterdamse gemeenteraad houden we bij ieder plan voor ruimtelijke ordening rekening met de plaatsing van straatlantaarns en de locatie van struiken zodat het voor vrouwen veilig is. Zolang we dat moeten incalculeren, zijn we er nog niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden