Rondvraag

'Vrouwen, kap met koffie voor de afdeling halen'

Het aandeel vrouwen aan de top groeit met schamele procentpuntjes, zelfs bij bedrijven en organisaties die het doel van meer vrouwen op de hoogste niveaus steunen. Waarom verloopt volgens topvrouwen de mars naar de top zo tergend langzaam? En hoe hebben zij zelf de top bereikt?

Neelie Kroes als Eurocommissaris Beeld anp

Marianne Zwagerman, schrijfster en mediacriticus: 'Kappen met koffie halen'

'Dat de mars van topvrouwen zo langzaam verloopt is omdat het om een cultuurverandering gaat, die duren nu eenmaal lang. Op zich is het positief dat het - langzaam of niet - de goede kant opgaat. Ik denk dat het trage tempo voor meer dan de helft aan vrouwen zelf ligt. Ik ben nu 45: niet heel jong, niet heel oud. Ongeveer de leeftijd waarop je een land kan besturen of een bedrijf kan leiden. Maar toen ik begin jaren negentig een huis wilde kopen telde de bank mijn salaris maar voor acht jaar mee. In hun ogen konden vrouwen wel een baantje hebben, maar geen carrière.

'Voor de generaties na mij, de mensen die nu twintig of dertig zijn, was dat al anders. Hen staat niets meer in de weg. Als het je nu niet lukt om topvrouw te worden, is dat je eigen schuld, vind ik. Als vrouwen niet assertiever worden en hun vinger opsteken, ook al durven ze eigenlijk niet, gebeurt het gewoon niet. Vrouwen moeten schaamtelozer worden, van die vreselijke faalangst af. En ophouden met nadenken over andermans meningen. Een man dondert zijn kinderen gewoon op het schoolplein, vertrekt in zijn pak en gaat lekker werken. Het boeit hem niet wat de vaders van hem vinden, en dat alle andere ouders wel helpen met luizendienst.

'Zelf ben ik ooit ook niet assertief genoeg geweest, toen ik bij de Telegraaf werkte. Er kwam een topfunctie vrij, maar ik vond mezelf niet goed genoeg. Zelfs toen ze me vroegen bedankte ik. Toen een of andere vent uit mijn team de functie kreeg, iemand die ik mijn koffie nog niet eens zou laten halen, heb ik 'Ho eens even' gezegd. Uiteindelijk kreeg ik de baan. En nam ik me voor om nooit meer een kans voorbij te laten gaan.

'Mijn advies is vooral: durf een prinsesje te zijn. Daarmee doel ik op topvrouwen die nog steeds koffie voor de hele afdeling halen. Kap daarmee. Als iemand zegt: 'Wat ben jij een verwaand wijf', vat ik dat op als een compliment. Denk je nu echt dat Neelie Kroes zich rot voelt omdat iemand steeds de auto komt voorrijden? Natuurlijk niet. Je moet je als topvrouw bezig houden met de grote dingen, niet de kleine rotklusjes. Geen topman die zijn eigen kopietjes staat te maken.'

Marianne Zwagerman Beeld Hermien Lam

Gerdi Verbeet, voormalig Tweede Kamervoorzitter:

'Het gaat zo langzaam omdat we in Nederland nog steeds de hardnekkige cultuur hebben dat vrouwen als eerste verantwoordelijkheid het gezin hebben. Dat zie je nog steeds. Vrouwelijke trainees bij bedrijven worden anders bejegend dan de mannen. Zij krijgen een andersoortige aansturing en cursussen omdat hun chef ervan uit gaat ze zullen stoppen of minder gaan werken als er kinderen komen.

Er is te weinig waardering voor de ervaring van jonge vaders en moeders. Er wordt vaak geringschattend over het ouderschap gedaan. Terwijl een gezin draaiende houden niets niks is. In plaats van het te honoreren wordt het als een gat in je cv gezien. Terwijl ik juist in die periode een steile leerontwikkeling heb doorgemaakt.

Bijvoorbeeld dat je altijd authentiek moet zijn, altijd fit, dat je je aan je woord houdt, dat je maximaal voorspelbaar bent. Maar ook dat je soms dingen even moet laten gaan en tot tien moet tellen. Daar heb je de rest van je leven wat aan.

Ik besef nu, meer dan toen ik jong was, wat een goed voorbeeld mijn moeder was. Zij heeft net als mijn vader altijd in het onderwijs gewerkt. Het huishouden besteedde zij uit. Zij kon goed organiseren. Het is mij met de paplepel ingegoten hoe je het huishouden combineert met werk, en andersom.

Nederland slaat een slecht figuur met zo weinig topvrouwen. Ik ben voor een duurzame ontwikkeling. Ik houd niet zo erg van quota maar ik sluit niet uit dat het moet. Toch merk ik al een verandering in klimaat. We hebben een lange traditie van huisvrouwen maar het is nu tijd om niet langer de helft van het talent onbenut te laten.

Oud-voorzitter van de Tweede Kamer Gerdi Verbeet. Beeld anp

Shula Rijxman, NPO-bestuurder:

'Het is een samenspel van verschillende factoren. Mensen in leidinggevende posities nemen graag iemand aan die op henzelf lijkt. Mannen aan de top nemen dus moeilijker vrouwen aan. Daarnaast werken veel vrouwen in Nederland in deeltijd, dat wordt minder geaccepteerd aan de top.

Een andere reden is dat vrouwen minder geneigd zijn op de voorgrond te treden, dat zien we ook op televisie. Vrouwen denken dat anderen eerder deskundig zijn dan zijzelf. Daarnaast zijn vrouwen ook gevoeliger voor negatieve reacties, vrouwen worden ook eerder op hun uiterlijk beoordeeld dan mannen.

Bij de NPO hebben we geprobeerd meer vrouwelijke deskundigen in onze programma's te krijgen. Dat is gelukt bij de programma's die meededen aan het project. DWDD, Journaal, Altijd Wat, Nieuwsuur en EenVandaag. Daarnaast is binnen de publieke omroep, zestig procent van de managers is vrouw.

De emancipatie heeft tijd nodig. Een vrouwenquotum is een laatste middel, het betekent namelijk dwang en daar geloof ik niet zo in.

Hoe het mij is gelukt de top te halen? Door ongelooflijk hard te werken en te investeren in mijn eigen ontwikkeling. Lang geleden heeft Neelie Kroes mij bewust gemaakt om je in te zetten voor andere vrouwen. Ik voel me daar nu ook verantwoordelijk voor.'

Shula Rijxman. Beeld anp

Mijntje Lückerath, hoogleraar Corporate Governance, maakt jaarlijks de Dutch Female Board Index:

'Mijn eigen onderzoek naar vrouwen in de top, the Dutch Female Board Index, richt zich vooral op het hoogste niveau, dus het percentage vrouwen in de raad van besturen en de raad van commissarissen. Een van de factoren dat vrouwen moeilijker de top halen is vooringenomen selectie. Er wordt vaak gekozen tussen mensen met dezelfde competenties. Als je bedrijven er niet op wijst dat ze bepaalde competenties in hun team missen, verandert er niets.

Headhunters zouden hierin een belangrijke rol moeten spelen. Ze zouden meer moed mogen hebben om bedrijven te wijzen op hun vooringenomenheid en kandidaten naar voren schuiven die misschien minder voor de hand liggen.

Er wordt vaak gezegd dat er minder vrouwen aan de top zijn omdat ze parttime werken. Dat zal ongetwijfeld zo zijn maar de afgelopen tien jaar is er veel veranderd op het gebied van arbeidsparticipatie van vrouwen. Je kunt dat argument niet blijven noemen.

Uit principe ben ik tegen een quotum, ik heb moeite met overheidsmaatregelen in het private domein maar ik vind wel dat je bedrijven mag aanspreken op de manier waarop ze omgaan met het streefgetal om vrouwen aan de top aan te nemen. Nu nemen bedrijven dat niet serieus en leggen ze er nauwelijks verantwoording over af.

Ik heb drie kinderen maar ben altijd blijven werken. Ik ben opgegroeid in een gezin waar ook mijn moeder altijd werkte. Daardoor heb ik gezien dat het kan. Je ziet vaak dat bestuurders die een dochter hebben anders in de discussie staan. Ook jongere ceo's, met een vrouw die zelf ook carrière maakt, kijken anders naar de problematiek. Wat je om je heen ziet, bepaalt hoe je zelf in de discussie staat. Dat geldt voor mannen en voor vrouwen.'


Beeld Evelyn Jacq.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden