Opinie Emancipatie

Vrouwen aan de top? Het neemt gestaag toe

Emancipatie is natuurlijk meer dan percentages en uurlonen, zegt docent Ron Ritzen. Maar de cijfers tonen wel dat het (iets) beter gaat.

‘Morijn mag terecht klagen over de bizar lage percentages vrouwelijke hoogleraren en bazen, maar feit is ook dat de tandarts, de huisarts, de medisch specialist, de apotheker, de notaris, de journalist en de advocaat van morgen een vrouw is.’ Beeld Colourbox

Slechts 20 procent van de hoogleraren in Nederland is vrouw, slechts 25 procent van de Hof van Justitie-rechters en slechts eenderde van de mensenrechtenhofrechters, wist John Morijn onlangs te melden (O&D, 25 oktober). Het merendeel van zijn studenten bestaat uit vrouwen, maar het zijn ‘veelal hun neven, ooms en vaders die leiding geven aan universiteiten en bedrijven’. Een slechte zaak, aldus Morijn, en mannen willen daar niet over praten.

Het is inderdaad meer dan merkwaardig dat universiteiten, de zelfbenoemde bolwerken van rationaliteit, niet in staat zijn om volgens diezelfde rationaliteit te handelen als het gaat om het aanstellen van (vrouwelijke) hoogleraren. En dat er in heel Nederland bijna geen geschikte vrouwen te vinden zijn voor een handjevol leidinggevende functies in bedrijven, is zeer onwaarschijnlijk. Waarom heb ik dan toch moeite met betogen zoals die van Morijn? Het is de eenzijdigheid ervan, die uitmondt in een regelrechte karikatuur.

Veelbelovende ontwikkelingen

Morijn mag terecht klagen over de bizar lage percentages vrouwelijke hoogleraren en bazen, maar feit is ook dat de tandarts, de huisarts, de medisch specialist, de apotheker, de notaris, de journalist en de advocaat van morgen een vrouw is. Van de tandartsen onder de 39 is 60 procent vrouw; van de eerstejaarsstudenten tandheelkunde was in 2016 80 procent vrouw; van de artsen in opleiding is 78 procent vrouw; 52 procent van de apothekers is vrouw; 76 procent van de apothekers in opleiding is vrouw; 60 procent van de medisch specialisten in opleiding is vrouw; 57 procent van de advocaten is man, maar 57 procent van de advocaat-­stagiaires is vrouw. En zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan, want voor het notariële vak en de journalistiek geldt hetzelfde.

De rechter van vandaag is al vrouw: 56 procent van de rechters is vrouw en onder de 36 jaar is dat zelfs 75 procent. Dat gaat overigens niet gepaard met een devaluatie van het rechtersambt: dat heeft op één na de hoogste maatschappelijke waardering.

Zelfs in de technische sector kan in de nabije toekomst een en ander veranderen. Meisjes kiezen steeds vaker een exact profiel op de middelbare school. In 2005/2006 koos 18,6 procent van de meisjes voor een natuur & techniek-profiel; in 2017/2018 was dat percentage gestegen tot 42,2 procent.

Wat pikt Morijn op uit al deze cijfers? Alleen maar dat er slechts een paar vrouwelijke rechters zijn.

Hoger uurloon dan mannelijke generatiegenoten

Dat 40 procent van de studenten die het hoger onderwijs met een ­diploma verlaten man is, correspondeert met het feit dat jongens het (al bijna twintig jaar) slechter doen dan meisjes. Jongens en meisjes scoren op de basisschool ongeveer even goed, maar vanaf de middelbare school doen jongens het slechter. Na drie jaar middelbaar onderwijs volgen veel jongens een lager onderwijstype dan voorspeld en meisjes juist een ­hoger type. Het aandeel jongens dat de middelbare school zonder ­diploma verlaat, is al jaren hoger dan het aandeel meisjes. Ook behoren jongens vaker dan meisjes tot de slechtst presterende groep. Mannen zijn tot de leeftijd van 45 jaar lager opgeleid dan vrouwen. Er studeren al ­jaren meer vrouwen dan mannen af in het hoger onderwijs.

Mannen met een mbo-diploma krijgen tot twee jaar nadat ze het onderwijs hebben verlaten een lager uurloon dan vrouwen, maar het verschil tussen beide groepen wordt elk jaar iets kleiner. Slechts een deel van dat verschil hangt samen met het feit dat jongens gemiddeld een lager mbo-niveau behalen.

In 2006 was nog maar 22 procent van de leidinggevende functies bij gemeenten in handen van vrouwen. In 2017 was dat gestegen naar 40 procent. Mannelijke leidinggevenden bij gemeenten verdienen bovendien iets minder dan vrouwen. Dat past bij een algemene trend: vrouwen onder de dertig krijgen een hoger uurloon betaald dan hun mannelijke generatiegenoten. Nederland is bovendien het enige land in de EU waarin vrouwen net zoveel vrije tijd hebben als mannen.

Karikatuur

Ook aan de top gaat het op dit punt (wat) beter voor vrouwen. Het aandeel vrouwen onder de meest verdienende werknemers in organisaties met minimaal 500 werknemers­banen neemt de laatste jaren namelijk gestaag toe. In 2010 bestond de top van de loonlijst van die organisaties voor 15 procent uit vrouwen. Zeven jaar later is dat percentage gestegen tot ruim 20 procent. Kijken we naar de topverdieners in de leeftijdscategorie van 30 tot 40 jaar, dan is 26,3 procent vrouw. Dat is nog lang geen 50 procent, maar het is wel een ander beeld dan Morijn schetst.

En wat pikt Morijn op uit deze ­cijfers? Alleen maar dat er slechts een paar vrouwelijke leidinggevenden zijn.

Emancipatie is uiteraard niet louter een kwestie van percentages, uurlonen en onderwijsniveaus, maar het is erg gemakkelijk om alle onwelgevallige cijfers terzijde te schuiven. En dat laatste is precies wat Morijn doet. Verwacht hij nu werkelijk dat mannen gaan praten over de door hem geproduceerde karikatuur?

Ron Ritzen is verbonden aan de Juridische Hogeschool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.