Opinie Politiek

‘Vrij Links’ zal de neergang van links niet stoppen

Het manifest voor een ‘Vrij Links’ is een symptoom van de neergang van links, niet de oplossing. 

Een protestmars tegen homogeweld vorig jaar in Amsterdam. 'Gaandeweg de twintigste eeuw werd links pijnlijk duidelijk dat door alleen naar de uitbuiting van de arbeidersklasse te kijken, niet werd opgekomen voor de emancipatie van o.a. de LGBTQ-gemeenschap.' Beeld ANP

Het manifest voor een ‘Vrij Links’ van Asis Aynan, Femke Lakerveld, Eddy Terstall en Keklik Yücel (Opinie & Debat, 18 mei) is een van de vele pogingen om linkse politiek, die in Nederland stelselmatig aan steun verliest, nieuw leven in te blazen. Dat is nodig: neoliberaal beleid, waar ‘geen alternatief’ voor zou zijn, maakt het bestaan van een toenemend aantal mensen steeds onzekerder. Tegelijkertijd is de samenleving gedepolitiseerd. Door terug te keren naar de ‘wortels’ van links, toont het manifest zich helaas eerder een symptoom van deze tendens dan een oplossing.

De auteurs beweren dat ‘groepsdenken’ of ‘identity politics’ het land zou splijten, terwijl links volgens hen juist voor de vrijheid van het individu zou moeten staan. Hierin maken zij twee fundamentele denkfouten: ten eerste ten aanzien van de herkomst van links en ten tweede met betrekking tot haar mogelijke toekomst.

Links heeft in de twintigste eeuw niet vanwege het ontbreken van groepsdenken kunnen floreren, maar juist bij gratie van een linkse identiteit. De arbeidersklasse wist invloed uit te oefenen – via het parlement en daarbuiten – juist omdat zij zich als groep afzette tegen onderrepresentatie en uitbuiting door Kapitaal, Kerk en Staat. Toen de ‘moderne progressieven’ hun ideeën ontwikkelden, bestond er geen ‘open maatschappelijk debat’, ook niet toen de linkse beweging tot ontwikkeling kwam: Spinoza, Marx, de Franse verlichters, de arbeiders-, vrouwen- en LGBT-beweging, religieuze minderheden en mensen van kleur, allen hadden zij te maken met censuur en buitensluiting. Niet door middel van hun ideeën, maar dankzij hun politieke groepsidentiteit wisten ze te emanciperen. Maar er is nog een lange weg te gaan. In het tweehonderdste geboortejaar van Marx voelt het dan ook als ketterij zijn stelling dat ideeën op de plaats van de ‘heersende klasse’ staan te vergeten: filosofen hebben de wereld enkel geïnterpreteerd, nu is het tijd haar te veranderen. Dat lukte links doordat de arbeidersklasse verder keek dan eigenbelang op de arbeidsmarkt en als één proletariaat, als groep, als identiteit, politiek actievoerde.

Daarmee wordt gelijk de tweede fout van Vrij Links zichtbaar: gaandeweg de twintigste eeuw werd links pijnlijk duidelijk dat door alleen naar de uitbuiting van de arbeidersklasse te kijken, niet werd opgekomen voor de emancipatie van vrouwen, de LGBTQ-gemeenschap, mensen van kleur, levensbeschouwelijke minderheden en mensen met een zorgbehoefte.

Links moet staan voor emancipatie. Het is daarom juist in haar belang, voorzover zij ernaar streeft dat ‘elk mens is vrij zijn levenspad te kiezen’, zichzelf vanuit de intersecties van de strijd van deze groepen te begrijpen. Zolang seksisme, discriminatie, uitbuiting, homofobie, antisemitisme en racisme deel zijn van de dagelijkse ervaring van zo veel Nederlanders, zijn de Rechten van de Mens een waardeloos idee, een dode letter die weinig werkelijke vrijheid inhoudt, en blijft de ‘open samenleving’ een illusie, of zelfs een struikelblok voor verdere emancipatie.

Links moet op blijven komen tegen economische uitbuiting, maar daarbinnen de strijd tegen onderdrukking en buitensluiting van iedere groep blijven benadrukken – zoals links zo lang al gedaan heeft. In zoverre snijdt het manifest een belangrijk punt aan: beide projecten is links goeddeels uit het oog verloren.

Tivadar Vervoort is student onderzoeksmaster politieke filosofie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden