Voorkennis?

De veronderstelling dat er voorkennis was van een gerichte aanval op Srebrenica berust op ondeugdelijke argumenten.

In de Volkskrant van 4 juni pogen Kees van den Bosch en Huub Jaspers opnieuw de these te handhaven dat er voorkennis was van een gerichte aanval op de enclave Srebrenica. De 'bewijsvoering' hiervoor berust op een uitermate eenzijdige uitleg van een zeer beperkt aantal zwakke bronnen en op het negeren van de hoofdkenmerken van de strijd in Bosnië.

Onderzoekers van het NIOD-rapport hebben daarover al eerder met Argos van mening verschild. De ruimte in een krantenartikel is te gering om alle onjuiste of twijfelachtige beweringen te weerleggen.

Prioriteit
Maar ik hecht er aan enkele van de grootste misverstanden recht te zetten. Ten eerste betekent een algemene wens om de enclaves in bezit te krijgen nog niet dat verovering van Srebrenica bij welke van de strijdende partijen dan ook hoge prioriteit had. Sarajevo was het belangrijkste.

Het strijdplan van de Republica Srpska uit het voorjaar van 1995 kende dan ook geen specifieke plannen om Srebrenica te veroveren. Karadzic hoopte de enclave vanzelf in handen te krijgen door de bewoners op een klein gebied samen te dringen en het scheppen van een humanitair onaanvaardbare situatie. Niemand was van de Bosnisch Servische strategie op de hoogte. Ook de VN niet. Deze zaken kwamen pas boven ten tijde van het proces tegen generaal Kristic.

Algemene dreiging
Te verwachten was dus wel, ten tweede, dat rond de enclaves in Oost-Bosnië incidenten zouden plaatsvinden waarbij van beide zijden geweld met inbegrip van moord zou optreden, maar juist kleinschalig en niet grootschalig. Dit was inderdaad in juni 1995 het geval.

Het is merkwaardig dat het voor velen kennelijk zo moeilijk is het onderscheid te maken tussen een overduidelijke algemene dreiging van geweld enerzijds en specifieke voorkennis van gerichte concrete militaire acties.

Wegens die algemene dreiging van geweld waren de VN tot interventie overgegaan. Overigens wel met een hoogste merkwaardig en terughoudend mandaat met als een van de kernen 'to deter by presence', juist niet zelf vechten dus tenzij de eigen troepen in levensgevaar zouden komen, in een niet gedefinieerde en niet afgebakende Safe Area.

Dynamiek
Het verloop van de gebeurtenissen in de eerste weken van juli 1995 maakt, ten derde, overduidelijk hoe in de eigen dynamiek van het historische proces een juist heel beperkte actie (het in handen krijgen van de weg door de zuidelijke punt van de enclave) door het feitelijk verloop uitliep op een reeks geïmproviseerde beslissingen, die de val van de enclave opleverden. Onverwacht dus ook voor het leger van de Republica Srpska!

Hoe daarover specifieke voorkennis bij inlichtingendiensten, politici of diplomaten had kunnen bestaan blijft een raadsel. De beslissing om de enclave in zijn geheel te bezetten viel pas op 9 juli.

Niet gepland
Een van grote moeilijkheden voor de inlichtingendiensten was nu juist dat geïmproviseerde karakter van de strijd, waarbij ook provocaties over en weer een grote rol speelden. Beelden van Amerikaanse U-2 spionagevliegtuigen werden pas achteraf geanalyseerd. Hoe onthullend ook over de aanwezigheid van massagraven, uit de beelden zou geen specifieke voorkennis van de aanval afgeleid kunnen zijn, als zij eerder geanalyseerd zouden zijn.

De massamoord werd onbedoeld getriggerd door de vlucht van de moslimmannen, waartoe ook pas in de nacht werd besloten. Het besluit tot de uitmoording volgde kort daarna. Ook een reactie ter plekke op een onverwachte en niet geplande gebeurtenis dus.

Tenslotte: voor velen is zoiets als voorkennis kennelijk van belang om de ernst en het schandaal van wat er gebeurde te onderstrepen. Maar wat is de winst van ondeugdelijke argumenten. Me dunkt dat voor wie een moreel of politiek oordeel wil vellen in een zo zorgvuldig mogelijk in de bronnen gefundeerde reconstructie al voldoende argumenten voor een aantal vernietigende conclusies te vinden zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden