COLUMNKustaw Bessems

Voor vaccinatie zijn inlevingsvermogen en pragmatisme nodig, niet de knoet

Laten we even rustig ademhalen. Het coronavaccin lijkt eraan te komen en nu zouden we allemaal ons stokpaard kunnen bestijgen om ten strijde te trekken en elkaar links en rechts met principes in het gezicht te kleunen: ‘Solidariteit! Pak aan!’ ‘Keuzevrijheid! Kebeng!’

Zeker nu uit enquêtes blijkt dat nog niet heel Nederland bij voorbaat de mouw al heeft opgestroopt voor de verlossende prik. Nee, nogal wat mensen hebben – houd je vast – vragen en twijfels.

En wat doen we met mensen die vragen en twijfels hebben? Die wachten we op in een donker steegje om ze te laten zien wie de baas is, vindt de VVD. ‘Ik ben bereid na te denken over een indirecte verplichting’, aldus een verbeten gezondheidswoordvoerder Hayke Veldman. ‘Als je je niet laat vaccineren, heeft dat een consequentie, ja.’

VVD-lijsttrekker en premier Rutte reageerde instemmend, zij het dat die zijn genadeloosheid altijd in roze watjes verpakt, dus bij hem heet zoiets ‘nudgen’. De vraag ‘wat niet gevaccineerd zijn betekent voor toegang tot bepaalde gelegenheden’ moeten we ‘diep met elkaar doordenken’.

Nu zijn er in het uiterste geval wettelijke mogelijkheden. Omliggende landen kennen een vorm van vaccinatieplicht. In Nederland zou die kunnen worden ingevoerd wanneer bijvoorbeeld het aantal kinderen dat is ingeënt tegen mazelen onder een kritieke grens komt. De Eerste Kamer behandelt al een wetsvoorstel om ongevaccineerde kinderen te kunnen weigeren in een opvang. De volksgezondheid weegt soms zo zwaar dat andere rechten kunnen worden ingeperkt.

Maar het is twijfelachtig of de noodzaak kan worden aangetoond in het geval van de coronapandemie. Niet kinderen lopen het meeste risico – die extra recht hebben op bescherming – maar groepen volwassenen. En een van die groepen, de ouderen, wil zich in meerderheid gewoon laten inenten. Bij elke vorm van dwang vind je het recht op lichamelijke integriteit op je weg, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging. Het zou heel lang tijgeren worden over een juridische hindernisbaan. Terecht.

Waarom beginnen met het laatste redmiddel? De ouderen komen volgens het advies van de Gezondheidsraad snel aan de beurt, dus dat schiet op. Verder zegt zeker 40 procent en misschien wel 60 procent van Nederland nu al, terwijl het vaccin nog moet worden goedgekeurd: kom maar door met die spuit. Dan zijn we een heel eind.

En de twijfelaars zijn geen geharnaste antivaxers die denken dat je corona eronder krijgt met een spinaziesmoothie. Ze willen weten of een gloednieuw vaccin niet te snel wordt toegelaten en of het veilig is. Een deel laat het liefst anderen voorgaan. Dat laatste is oplosbare logistiek, want we kunnen toch niet allemaal tegelijk. Vragen over snelheid en veiligheid zijn open en eerlijk te bespreken. De snelheid is voornamelijk te verklaren door de ongekende wereldwijde inzet en een paar efficiënte slimmigheden. Bijwerkingen op lange termijn zijn nooit helemaal uit te sluiten, maar vaccins hebben een goede staat van dienst.

Schrik is er over zorgmedewerkers die niet allemaal staan te springen. Maar uit onderzoek naar griep weten we dat zij het al beter snappen wanneer een vaccinatie voor bepaalde afdelingen onmisbaar is en dat zij gevoelig zijn voor overtuiging door collega’s en natuurlijk voor patiëntenbelang. Bij dwang blijken juist de hakken in het zand te gaan.

Dat ziet Hugo de Jonge beter dan Rutte: ‘Als je een soort vaccinatieplicht in de lucht laat hangen, schrikken mensen en zeggen ze: dat zullen we nog weleens zien.’

Kijk ook over wie we het hebben. Relatief veel koudwatervrees is er onder mensen met een andere ziekte. Volkomen begrijpelijk en iets voor goede gesprekken met de eigen dokter. Niet voor dreiging met de knoet.

Niet scherpslijperij is nu nodig, maar inlevingsvermogen en pragmatisme.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook:

Hoe weet je of een vaccin tegen corona dat zó snel ontwikkeld is op de lange termijn wel veilig is?
De belangrijkste antwoorden op de meest prangende vragen vind je in dit toegankelijke en afgewogen stuk van wetenschapsredacteur Maarten Keulemans.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden