Opinie

'Voor topfuncties is de vrouw te veelzijdig'

Vrouwen met ambities worden niet tegengewerkt. Vaak zijn ze echter niet monomaan genoeg voor een topfunctie. Dat zeggen voormalig headhunter Rochus van der Weg en Ans Knape-Vosmer, global director human resources bij Koninklijke Vopak nv.

Renée Jones-Bos, secretaris-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt via een videoboodschap de zaal in de Stadsschouwburg toe. Jones-Bos voert de Top 100 van invloedrijkste vrouwen van Nederland aan, gekozen door het blad Opzij. Beeld ANP

'Sprong vrouwen naar toppositie bij overheid weer veel lastiger', kopte de Volkskrant op 15 oktober. Vervolgens werd cijfermatig aangetoond dat naarmate de salarisschaal bij de overheid hoger wordt, de verantwoordelijkheden van de functie toenemen en het percentage vrouwen afneemt.

In de topschalen is slechts 20 procent vrouw. De foto, in dezelfde krant, van de ministers van Financiën op de IMF-vergadering in Tokio laat zien dat slechts 10 procent van de financiële kopstukken vrouw is. Wat is de reden van deze sterke afname? Zijn het externe factoren, zoals beleidsmatige weerstand binnen ondernemingen? Of wordt de vrouw belemmerd door haar eigen volgorde van prioriteiten?

Stimulans
Op basis van onze gezamenlijke werkervaring in het personeelsmanagement en in de werving en selectie stellen we vast dat in het aanname- en promotiebeleid van directieleden de voorkeur -everything being equal- uitgaat naar vrouwen. Ondernemingen en organisaties streven op alle werkniveaus naar diversiteit als stimulans voor een goede werkomgeving en voor een evenwichtige en genuanceerde besluitvorming. In de werkomgeving is het, in de westerse cultuur, niet mogelijk beleidsmatige omstandigheden aan te wijzen die vrouwen tegenwerken in hun opmars naar de top. Wat is dan wel de reden voor de stagnatie in de opmars van vrouwen naar topposities?

De Volkskrant van 15 oktober geeft een uitgebreid verslag van de recordsprong van 39 kilometer hoogte door de Oostenrijker Felix Baumgartner. Waarom werd dit record niet door een vrouw gebroken? Waarom is de eerste mens op de maan een man en geen vrouw? Het antwoord is dat de vrouw geen behoefte heeft aan deze extreme risico's. Zij hecht aan haar 'comfortzone', wil die desnoods wel uitbreiden, maar toch minder dan mannen. Een toppositie vereist een ruime 'comfortzone'.

Monomanie
Geniale mensen zijn vaker man dan vrouw. Zo behoort tot de achttien Nederlanders die sinds het begin van de vorige eeuw een Nobelprijs ontvingen geen enkele vrouw. De belangrijkste reden is dat succesvolle mannen neigen naar monomanie, het bezeten najagen van een beperkte doelstelling. Vrouwen spreiden hun interesse veel meer dan mannen.

Innoverende topmanagers zijn - in de geest van wijlen Steve Jobs - monomaan, bezeten van hun idealen en denkbeelden. Voor topvoetballers en topartiesten, zoals Johan Cruijff en Mick Jagger, geldt hetzelfde: hun hele leven van jongs af aan bezig geweest met hun talent. Als een vrouw monomaan is, zoals wielrenster Marianne Vos, heeft ze ook succes en behaalt ze Olympisch goud. Maar er zijn meer mannen die Cruyff adoreren dan vrouwen die Vos adoreren omdat de vrouw monomanie verafschuwt. De vrouw heeft te veel interesses. Monomanie is eerder een irritante dan een gewaardeerde eigenschap, maar wel een belangrijke voorwaarde voor succes. Wellicht is de vrouw in haar opmars naar de top het slachtoffer van haar goede eigenschappen.

Het aantal vrouwelijke wereldleiders is op de vingers van één hand te tellen. Op de laatste G20-top in Mexico waren slechts vier vrouwen: de Duitse bondskanselier Angela Merkel van Duitsland, de Braziliaanse president Demi Rousseff, de Australische premier Julia Gillard en de Argentijnse president Cristina Kirchner. De meeste vrouwen ambiëren geen leiderschap op een macroschaal. Op microschaal streeft de vrouw wel vaker een leidende positie na, zoals de schrijver Maarten 't Hart treffend beschrijft in zijn boek De vrouw bestaat niet. Dit type leiderschap ondersteunt haar echter niet in de opmars naar de top.

Sap
De enige Nederlandse partijleider die zich na de verkiezingen heeft moeten terugtrekken, is een vrouw: Jolande Sap. Ze is intelligent, moedig en innemend, maar ook emotioneel en te weinig opportunistisch om partijleider te blijven. Een man op deze positie zou rationeler en minder moedig zijn geweest - de Kunduzmissie niet hebben gesteund - maar waarschijnlijk nog steeds partijleider zijn. Emotie en moed dragen niet altijd bij aan het bereiken van de top.

Bij een vooraanstaande internationale strategie consultancy firma werken in het kantoor in Amsterdam op het partnerniveau twaalf mannen en geen enkele vrouw. Op de vraag waarom geen vrouwen partner zijn, geeft een van de partners aan dat de prioriteitenbalans van vrouwen hun inzet beperkt. De strategische kwaliteiten zijn ruimschoots aanwezig bij de vrouw, maar de tijdsverdeling werk/privé staat professionele aspiraties vaak in de weg. Werkweken van 70 uur of meer zijn geen uitzondering voor partners, maar vrouwen hebben hier vaak moeite mee.

Wettelijke richtlijnen voor het percentage vrouwen in de top zullen de opmars naar deze top niet bevorderen. De marsroute wordt bepaald door de prioriteitstelling van de vrouw zelf. Zij zal concessies moeten doen op terreinen die haar na aan het hart liggen en zij zal bereid moeten zijn af te wijken van haar emotionele voorkeur. De vrouw heeft zo de opmars naar de top in eigen hand.

Ans Knape-Vosmer is global director human resources bij Koninklijke Vopak nv.
Rochus van der Weg is voormalig headhunter.

 
Een man op de plaats van Sap zou rationeler en minder moedig zijn geweest
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden