Opinie

Voor mij was 'ambitie' echt geen vies woord

Onderwijsklimaat

De OESO heeft gelijk dat Nederlandse studenten hard werken en uitblinken onvoldoende waarderen.

Eerstejaarsstudenten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, augustus 2014. Beeld An-Sofie Kesteleyn

'Voor sommige studenten is een mbo-studie het hoogst haalbare niveau', zei de decaan van de hogere landbouwschool na mijn zoveelste onvoldoende. 'Zou je niet een stapje terug doen?', voegde hij daar nog aan toe.

Het waren de jaren tachtig, ik had net de A-status gekregen als alleenstaande vluchteling en wilde heel graag studeren. Het propedeusediploma van een hbo-studie was voor mij de kortste weg naar de Landbouw Universiteit Wageningen. Dat kwam doordat mijn Iraanse middelbare- schooldiploma in Nederland niet als vwo, maar als havo werd erkend.

Het niveau was niet het probleem: alleen had ik, als een typische gamma, niets te zoeken bij een bètastudie. Daarna koos ik voor psychologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Maar daar wilden ze ook een vwo-diploma zien.

Bij de Vrije Universiteit (VU) keken ze niet naar je buitenlandse diploma's. Ze toetsten je kennisniveau van de vereiste vakken om je toe te laten. Voor psychologie waren dat Nederlands, Engels, wiskunde en biologie. Ik slaagde, en met een toelatingsbewijs voor de VU heb ik mij vervolgens aangemeld bij de UvA. Een jaar na de uitspraak van de decaan had ik voor mijn eerste examen een 8.

Het was heel hard werken. De colleges nam ik op met een cassetterecorder. Thuis werkte ik uren lang met verschillende woordenboeken erbij de bandjes uit tot voor mij begrijpelijke collegestof. Dan pas kon ik aan de boeken beginnen. Ik had geen tijd om tot diep in de nacht te hangen bij 'Dansen bij Jansen' of om bij een studentenvereniging 'bestuurlijke ervaring' op te doen. Bovendien wilde ik graag van een 7 een 8 maken en van een 8 het liefst nog meer, desnoods met behulp van zelf gefinancierde bijlessen.

Het recente OESO-rapport over het Nederlandse onderwijs noemt studenten zoals ik was 'strong performers from disadvantaged background'. Toen ik afstudeerde, voelde het dan ook alsof ik olympisch kampioen was geworden. Dit stond in groot contrast met de laconieke vrijblijvende houding waarmee andere studenten 'gezellig' studeerden. Ze noemden mij met een flauwe glimlach 'ambitieus' en dat klonk beslist niet positief.

OESO heeft het ook over 'inadequate student motivation'. Dit is een beleefde manier om cultuurkritiek te verwoorden. Kritiek op een cultuur waarin het al gauw goed genoeg is. Een cultuur waarin niet hard werken, doorzetten en uitblinken worden gewaardeerd, maar het niet afwijken van 'de gezelligheid' van het gemiddelde.

De vooropleiding van de ouders en het onderwijsstelsel met zijn wijze van toetsen en beoordelen, geven alleen een indicatie voor de toekomst van leerlingen. Uiteindelijk is het van doorslaggevend belang op grond van welke culturele kenmerken hun gedrag tot stand komt: minimale inzet voor een vrijblijvend resultaat of alles op alles zetten om het zo goed mogelijk te doen?

Anno 2016 ben ik een zogenaamd hoogopgeleide ouder. De ouder van met warmte en liefde omringde, in welvaart, vrijheid en veiligheid opgroeiende Nederlandse kinderen. Alleen is dit alles bij ons thuis niet vrijblijvend. Ik leer mijn kinderen dat ambitie geen vies woord is en dat ze het beste uit zichzelf moeten halen. Ze mogen een slecht cijfer halen, maar alleen als ze bij de voorbereiding wel hun stinkende best hebben gedaan. En zelfs dan gaan we samen kijken hoe dat kwam en wat we eraan kunnen doen. Succes ligt niet alleen aan welke kansen je krijgt, maar net zo goed - of misschien zelfs meer - aan of je genoeg doorzet om die kansen die je al hebt te verzilveren.

De decaan van de landbouwschool werd in de loop van de jaren een dierbare vriend. Op mijn afstudeerfeest nam hij een slok van zijn champagneglas en zei met een knik: 'Zo jong, 't is je toch gelukt.'

Keyvan Shahbazi is cultureel psycholoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.