Verslaggeverscolumn Toine Heijmans

Voor het opsluiten van kinderen bestaat al 35 jaar een alternatief

‘Beste meneer/mevrouw. Onlangs heb ik samen met een vriend een paar spullen uit uw winkel meegenomen zonder te betalen. Ik weet dat dit niet mag en dat u hier verlies aan maakt.’

Zo begint de excuusbrief van mijn zoon aan de supermarkt waar hij koekjes jatte. Hij bracht ‘m zelf naar de manager. Dit was de afsluitende opdracht van zijn straf die verder inhield: drie indringende gesprekken in een kaal kamertje van de reclassering, plus drie stevige huiswerkopdrachten over stelen en wat je er de ander mee aandoet. In de zomervakantie.

Wat ik zag was een dertienjarige onder de indruk, die ’s avonds aan tafel ineens over illegaal vuurwerk begon en het gevaar ervan. In de zomervakantie.

Mijn zoon zat zeven uur in een cellencomplex voor het stelen van de koekjes, en de column die ik erover schreef bracht wat teweeg. Niet zeuren pa, opvoeden, werd me toegebeten. Een politieagent voorzag een toekomst van mijn zoon bij de Mocro-maffia. Iemand uit de rechterlijke macht concludeerde dat het opsluiten vooral voor mij traumatisch is geweest, ‘veel sterkte ermee. U komt er wel weer bovenop’.

Zeven uur in deze cel in het cellencomplex Beeld Toine Heijmans

Hard aanpakken, dat is erin geramd, bijvoorbeeld door politici die anders ook niet weten hoe ze de verkiezingen moeten winnen. En regels zijn regels. Dus mogen kinderen negen uur in de cel zitten voor het stelen van koekjes, en krijgen ze een gevangenisbroek aan. Een dure, nutteloze en doodgewone exercitie. Jeugdrechtadvocaat Marije Jeltes vertelde in Het oog op morgen dat het duizenden keren per jaar gebeurt.

Het leverde ook een berg verontwaardigde reacties op. In Twente hebben politie en justitie er tabak van: daar willen ze het ‘reprimandegesprek’ in ere herstellen. Een politiechef legde in het Jeugdjournaal nog uit dat procedures nu eenmaal procedures zijn, maar ik weet inmiddels dat de politietop er anders over denkt.

Proefprojectje Halt

Dus was ik erg benieuwd naar de Halt-straf die mijn zoon werd opgelegd. Want over Halt had niemand het. Halt (‘Het alternatief’) bestaat ruim 35 jaar, ooit begonnen als proefprojectje in Rotterdam, nu de landelijke middenweg tussen oorvijg en strafrecht. Geen strafblad, wel stevige gesprekken over het leven en die excuusbrief toe.

En ik moest mee, als vader, ook om ervan te leren. Luister naar je vader, zei Halt-medewerker Cyril Wissing telkens als we naar het kamertje kwamen, denk na voordat je iets doet. Dat klinkt soft, maar niet met de stem en de dictie van Cyril, en met zijn onverbiddelijke blik van buiten. Thuis zette mijn zoon zich onmiddellijk aan zijn huiswerk, opdrachten over diefstal en de gevolgen ervan, en nooit eerder zag ik zijn handschrift zo netjes.

Daar kunt u het uwe van denken, maar ik ken mijn zoon.

Waarom zetten we kinderen in de cel, als er al dertig jaar Halt-ervaring is? ‘Zero tolerance heet de nieuwe afgod van het decennium’, schreef Arnon Grunberg. ‘Als dit is wat wij zijn, treurige bureaucraten, is het helemaal niet erg als wij worden vervangen door robots.’

Ik denk niet dat wij dit zijn, ik denk dat niemand soft wil lijken, ook niet de minister voor Rechtsbescherming, Sander Dekker, die het onderwerp snel wegmoffelde naar de overkant van de zomer, diep de ruimte in.

Spijkerhard aanpakken

Dekker is van de VVD, de zero tolerance-partij, waar nog altijd de echo schalt van verre voorganger Ivo Opstelten: ‘spijkerhard aanpakken’. Het is niet de enige partij die dit uitdraagt, maar wel de grootste. Meer straf, minder begrip.

Meer straf, minder begrip Beeld -

Van hard aanpakken is allang bekend dat het niet efficiënt is – het harde aanpakken van uitkeringsfraude bijvoorbeeld leidt tot nog meer fraude, blijkt uit onderzoek van de universiteit Groningen. Dat weten ze ook wel in Den Haag. Maar het past niet op verkiezingsposters.

Grappig genoeg is de VVD ook de partij met de meeste delinquenten, volgens de integriteitsindex van Vrij Nederland. Maar dan is de toon anders. Mark Rutte noemde ex-partijvoorzitter Henry Keizer ‘zeker een integere man’. De man die vervolgens een naheffing van 12 miljoen kreeg van de belastingdienst, verdacht wordt van oplichting en op wiens bezittingen alvast voor 20 miljoen beslag is gelegd. Over Matthieu van Sint Truiden hoor je vrijwel niemand. En fraudeur en voormalig partijprominent Robin Linschoten gaf handig de schuld aan zijn boekhouder, maar moet twee maanden de cel in.

Prima. De vraag is alleen of het werkt. Voor Robin adviseer ik liever een paar indringende gesprekken met Cyril van Halt, een berg huiswerk en een paar weken taakstraf in een verzorgingshuis.

Bestaat al 35 jaar Beeld -

‘Als u en uw medewerkers het fijn vinden’, schrijft mijn zoon de supermarkt, ‘dat ik een taart koop en die met mijn excuses aan u overhandig kunt u dat altijd vermelden.’

Het lijkt mij verstandig als Henry en Matthieu en Robin ook een excuusbrief schrijven, aan iedereen die ze bestalen. Zelf doen, niet overlaten aan de afdeling communicatie.

En niet spieken bij mijn zoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.