Voor een rechtvaardige samenleving: wat mazzelaars verschuldigd zijn

O.J. Simpson: de les is dat bevoorrechten ethisch verantwoord met hun verworvenheden moeten omgaan.

O.J. Simpson in de documentaire O.J.: Made in America Beeld
O.J. Simpson in de documentaire O.J.: Made in AmericaBeeld

Het is altijd weer lastig op gang komen in het nieuwe jaar, zeker als die eerste week zo maagdelijk wit is, met nieuwjaarsdag op een zondag en dan nog die hele vakantieweek te gaan. Daar had de VPRO iets op gevonden: vijf keer anderhalf uur fascinerende griezeltelevisie, waar we met gemak een halve dag in pyjama op konden doorkauwen.

undefined

De documentaire O.J.: Made in America toonde ons de indringende en aanhoudende scheiding tussen blank en zwart en waar het hebben en niet-hebben - van kansen, van geld, van macht - al niet toe kan leiden. De mythische betekenis van de vrijspraak van O.J. Simpson spatte van het scherm.

Dat hij zo schuldig was als wat deed niet ter zake. Het enige wat telde was de overwinning van zwart op wit. Dat was op onze zachte loungebank goed invoelbaar, ook al hebben we hier nauwelijks een idee van wat het betekent om zwart te zijn in de Verenigde Staten, toen niet, nu niet met Obama, en zeker niet straks onder Trump.

Wat mij echter het meest fascineerde was het gedrag van de verdediging van Simpson. Simpson, knetterend rijk geworden als lieveling van vooral de blanke Amerikaanse elite, kon het zich permitteren - zijn met bloed besmeurde schoenen had-ie nog maar nauwelijks in de kliko gekieperd - om 's lands beste advocaten in te huren.

Vooral het optreden van de geniale Johnnie Cochran benam me de adem; de gelijkenis van zijn achternaam met die van een kakkerlak is niet toevallig. Hij schuwde geen middel om de aandacht af te leiden van de overvloed aan bewijsmateriaal, hij schuwde niets om het een proces te maken van de racistische politie tegen een weerloze bevolkingsgroep.

O.J. Simpson's advocaat Johnnie Cochran Beeld afp
O.J. Simpson's advocaat Johnnie CochranBeeld afp

De manier waarop hij zijn vroegere protegé Chris Darden, de enige zwarte in het team van het OM, in de rechtszaal fileerde, was misselijkmakend, dat hij het trapportaal bij O.J. thuis snel nog even liet volhangen met op het gemoed inspelende foto's ronduit ongelofelijk. Het was willen winnen tegen elke prijs en zo werd niet alleen de jury maar een halve natie gemanipuleerd.

Er leek geen enkele ethische afweging aan te pas gekomen. Johnnie zelf, de alom gerespecteerde burgerrechtenvoorvechter, grijnsde er althans ijdel en zelfingenomen bij. Hoe dit spel onder het toeziend oog van een rechter zo vals kon worden gespeeld: ook na acht uur televisiekijken kan ik het maar niet begrijpen.

Ook in Nederland leven we in een wereld van de have and have-nots, al loopt de scheidslijn hier niet per se tussen blank en zwart of tussen rijk en arm. De haves in Nederland hebben kansen, leven in een stabiele omgeving, zijn op een passend niveau opgeleid en hebben werk.

De have-nots zijn de mensen met een achterstand in taal of denkniveau, de mensen in disbalans, voor wie het ongelooflijk veel energie kost zich in deze snel veranderende digitale wereld staande te houden. We wonen weliswaar in een welvarend land, waar we het in het algemeen goed met elkaar voor hebben, maar hulp van de haves aan de have-nots is onontbeerlijk.

Wat kijken naar O.J.: Made in America mij heeft opgeleverd is het besef hoe belangrijk het is dat de mensen met de kansen, de hersens en de opleiding op een ethisch verantwoorde wijze gebruikmaken van hun verworvenheden. Dat is dus niet je retorische vaardigheden inzetten om beloften te doen die je straks niet kunt waarmaken, hackerstechnieken gebruiken om verzinsels als feiten de wereld in te sturen of onder het mom van slim strafadvocaatje spelen zand in de raderen van justitie strooien. Daar is uiteindelijk helemaal niemand mee geholpen en zeker niet het kwetsbare deel van de samenleving.

Wat de mazzelaars aan de niet-mazzelaars zijn verschuldigd is bij alles wat ze met hun kansen doen steeds bij zichzelf na te gaan of het deugt of niet. Dat draagt bij aan het gevoel van rechtvaardigheid.

Alexa Gratama is jurist Beeld Najib Nafid
Alexa Gratama is juristBeeld Najib Nafid
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden