ColumnAleid Truijens

Voor de schoongewassen wereld zich aandient, moeten we dealen met deze besmette

Ineens moest ik denken aan een verhaal van F.B. Hotz, ‘Theodicee’, en vooral aan dat ene zinnetje: ‘God zond een milde bacterie, een nieuwe.’ Gek dat ik er nu pas aan dacht, een paar weken na de verzending van het virus. Deze schrijver (1922-2000) had een scherp oog voor de gruwelen die mensen elkaar aandoen, uit gekrenktheid, jaloezie, hoogmoed of gewoon treiterzucht. Maar hij was net zo gevoelig voor glimpen van schoonheid, plezier en geluk. Soms had de mensheid een corrigerend tikje nodig, vond hij.

‘Theodicee’ (1990) speelt in een verre toekomst. De wereld heeft het goed voor elkaar. Iedereen is gezond en gelukkig. Oorlog, honger en ziekte zijn uitgebannen. Er is geen verraad, geen ontrouw. ‘Men groet elkaar aardig.’ Maar de mensen vervelen zich te pletter. Alle levensdrift is weggesijpeld, er is geen verlangen, geen seks. Geen barensnood, geen baby’s. Niemand maakt kunst.

Maar dan ineens wordt een oude man ziek. Familieleden veren op, ze moeten hem redden! Een andere man stoot zich een antieke klewang in de borst. Velen volgen zijn voorbeeld, het bloed vloeit rijkelijk, ‘mannen sterven als lemmingen’. Een haastig geformeerd leger krijgt de bevolking weer in het gareel. Dan grijpt God in, en stuurt hij die bacterie. Ziekenhuizen draaien op volle toeren, artsen en verpleegkundigen volgen stoomcursussen en werken ‘met oude offerzin’, burgers houden inzamelingsacties. Mensen voelen pijn en angst, en ‘een oude hang naar poëzie’. Ze gaan weer tekenen, zingen en vrijen. ‘God glimlachte en zag dat het goed was.’

Hotz-liefhebbers vonden het indertijd maar een raar verhaal. Was hun favoriete cynicus een stichtende kwezel geworden? Hoe kon je de wereld nu onheil toewensen? Ik las het als een sprookje: een metafoor, in de kern waar, maar geen realistische voorspelling.

Ook deze crisis brengt veel goeds in mensen naar boven; ouderwetse belangeloosheid en toewijding. Ik krijg troostende filmpjes en gedichten toegestuurd. Mensen bellen hun oma; fietsen rond met pannen vol eten en mooie boeken. Gezinnen maken er thuis het beste van met spelletjes, films, kinderboeken en muziek. Hartverwarmend.

Veel mensen verwachten dat covid-19 de mensheid een heilzaam corrigerend tikje uitdeelt, zoals in Hotz’ verhaal. Ook ik hoop dat we hiervan opknappen. We komen piepend tot stilstand. We snappen dat we de planeet hebben opgebruikt, dat we het geld hebben laten regeren en degenen die het belangrijkste werk doen hebben geminacht en onderbetaald. We merken dat niet werk en carrière, maar onze geliefden, kinderen en vrienden het belangrijkste zijn.

Maar voordat de schoongewassen wereld zich aandient hebben we nog even te dealen met deze besmette wereld. Pandemieën zijn net zo oneerlijk als welvaart. Een virus raakt mensen die dicht op elkaar leven in slechte huizen eerder dan bewoners van fortuinlijke wijken. Met z’n allen thuis werken en leren gaat soepeler in een groot huis met een tuin dan in een krappe flat. Verveling slaat minder snel toe als je kastenvol boeken, spelletjes en knutselspullen hebt en weet wat je daarmee moet doen.

Het virus maakt bestaande ellende groter. Al die mensen die hun oude ouders of gehandicapte kind niet meer kunnen bezoeken, al dat gemis en verdriet. Drukke kinderen die geen kant op kunnen. Jongeren die toch al angstig en depressief waren, of psychotisch. Kinderen die zich bedreigd voelen in het huis waarin ze zijn opgesloten; ouders die hun angst afreageren, beschadigde, gewelddadige ouders. Voor al die mensen is thuisquarantaine een hel. Hoe kunnen we hen bereiken, en helpen? Dat nu maar even eerst. Intussen mogen we elkaar best sprookjes voorlezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden