column Peter Middendorp

Voor de oorsprong van de wereld moet je aan de achterkant wezen, leer ik bij Littell

Er is geen tijd in Een oude geschiedenis, de nieuwe roman van Jonathan Littell. Er is ook geen ruimte of oorzaak en gevolg. In elk van de zeven hoofdstukken stapt een figuur uit een zwembad, soms man, soms vrouw, soms officier, die door gangen begint te rennen en ruimten betreedt waarin wordt geneukt, verkracht en gemoord, ook door hem, waarna hij opnieuw door gangen rent en in een zwembad duikt.

Ja, probeerde ik te interpreteren – begrijpen is er niet bij in het boek, de lezer moet het onderweg van zijn interpretatievermogen hebben –, zo is het leven, zo is de wereld. Steeds opnieuw worden mensen geboren, steeds opnieuw worden ze op dezelfde manieren geraakt en gewond en steeds opnieuw geven ze op dezelfde manieren uiting aan dezelfde driften en obsessies. Elke generatie stelt dezelfde vragen en elke generatie geeft dezelfde antwoorden. Al minstens dertigduizend jaar was vroeger alles beter, weet niemand meer wat belangrijk is en dreigt alles aan de ander verloren te gaan. In elke generatie spelen nieuwe fascisten weer met hetzelfde vuur.

Er is geen vooruitgang. Er is geen vooruitgang mogelijk. De mens zit opgesloten in verhalen – vooruitgang is ook een verhaal – en is gedoemd zichzelf te blijven herhalen. Daarom heeft Een oude geschiedenis misschien ook wel een ondertitel, ‘nieuwe versie’; alsof elke generatie van de schrijver een eigen, uniek hoofdstuk heeft gekregen, dat bijna niet van de voorgaande te onderscheiden is.

Onverstoorbaar, op neutrale toon, sleurt Littell je door de pis van het leven, de stront van de wereld. Godverdomse dagen op een godverdomse bol. Het leven is een streepje licht op een verkrachting of een wrede moord tussen twee eeuwigheden duisternis. De hoofdfiguur ramt zijn penis het liefst zo hard mogelijk in de anus van zijn mederomanfiguren. Of krijgt er een ingeplant, dat kan ook – het is bij Littell én én.

De oorsprong van de wereld, zo werd me langzaam gewaar, is niet het geslacht van de vrouw, zoals Gustave Courbet het heeft afgebeeld. De schilder heeft zich vergist. Hij schilderde voor mensen die in sprookjes en het goede geloven. Als je de wereld in zijn oorsprong wil raken, zegt Littell, moet je aan de achterkant wezen. De anus, het zwarte gat van een man of vrouw, een kringspier is genderneutraal.

Ik wilde Een oude geschiedenis geweldig graag goed vinden, al was het uit bewondering voor De Welwillenden (2006), een van de mooiste en gruwelijkste romans die ik ken. Maar na het dichtslaan – ik heb ook weleens een orgie diagonaal gelezen – vroeg ik me af of je leest om de stront van de wereld te proeven, om je af en toe het doekje te voelen waaraan de hoofdfiguur zijn lul afveegt. Of dat je leest om van de vaste smaken en geuren van de wereld te worden afgeleid, of je er misschien zelfs wel mee te verzoenen. Om even leven in de stront te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden