COLUMNKustaw Bessems

Voor corona-onderzoekers in China kan het pure politiek worden om de waarheid te spreken

null Beeld

‘Ongelukkig’, vindt viroloog Marion Koopmans het dat de beschuldigende vinger in deze pandemie naar China wijst. ‘Het gaat niet om verwijten, maar om begrijpen en leren.’

Koopmans is net geland in China, met wetenschappers uit twaalf andere landen, om voor de Wereldgezondheidsorganisatie WHO de oorsprong te onderzoeken van het coronavirus. Dat is van groot belang om ons beter te wapenen tegen zo’n ramp. Na maanden rekken heeft China de ploeg toegelaten.

Koopmans gaf een interview aan CGTN, de Engelstalige staatszender van China, en de vraagstelling laat goed zien wat voor China de gewenste uitkomst is. Waren er in andere landen niet al gevallen vóór het virus in China werd geïdentificeerd? Wist Koopmans dat uitbraken in China komen door geïmporteerde diepvriesproducten? Zou het virus niet heel ergens anders vandaan kunnen komen dan uit Wuhan, de stad van de eerste grote uitbraak?

‘In dit stadium moeten we niets uitsluiten’, antwoordt Koopmans, al noemt ze het diepvriesverhaal ‘moeilijk te begrijpen’. Het is wijs dat zij zich diplomatiek uitdrukt. En bij de wetenschap hoort een open blik. Maar zij en haar collega’s betreden duidelijk een politiek mijnenveld. En het is maar de vraag wat er in China te halen is.

Van het onderzoek dat daar naar het ontstaan van covid-19 is gedaan, komt bijna niets naar buiten. Wel onthulde persbureau AP dat het onder de strengst mogelijke staatscontrole plaatsvindt. President Xi heeft verordonneerd dat bevindingen pas worden gepubliceerd na goedkeuring door een werkgroep van het kabinet en door daarvoor aangestelde propagandisten. En kijk aan, wat zegt het weinige onderzoek dat wél is geopenbaard? Bevroren zeevruchten uit Europa!

Waar kan China bang voor zijn? Een virus dat sterk verwant is aan covid-19 werd acht jaar geleden gevonden bij vleermuizen in een grot, ver van Wuhan. Als daar de oorsprong ligt, wat is er dan in de tussentijd gebeurd? Eén mogelijkheid is dat het virus eerst op een ander dier is overgegaan. Een andere dat het toch direct van vleermuis naar mens is gesprongen. Vaststaat dat covid-19 zich bij de eerste ontdekking in december al perfect had aangepast voor besmetting van mens op mens. Aan het licht zou kunnen komen dat het virus al langer binnen China rondwaarde en dat het land dit niet tijdig heeft gezien of zelfs heeft geprobeerd toe te dekken.

Ná de uitbraak in Wuhan was het land ook niet scheutig met informatie, en dat heeft levens gekost. Xi, president voor het leven, heeft als heilige missie om de wereld aan het ‘moderne socialisme’ te brengen. Verantwoordelijkheid voor een catastrofe die meer dan twee miljoen doden kost, is daarbij niet erg nuttig.

Het zou nog erger kunnen. The Washington Post schreef pas dat het WHO-team ook de mogelijkheid serieus moet onderzoeken dat covid-19 per ongeluk is gelekt uit een laboratorium in Wuhan dat precies zulke coronavirussen bestudeert, afkomstig van vleermuizen. Over de veiligheid van dat lab bestaan al langer zorgen. En vlak vóór de censuur verhevigde, opperden twee Chinese wetenschappers deze mogelijkheid. Volgens het laboratorium is de WHO nu welkom, maar wel om ‘een eind te maken aan de speculatie’.

Marion Koopmans zegt dat zij weigert onderdeel te worden van een politieke agenda. Maar het is de vraag of de onderzoekers deze luxe hebben. De kans is groot dat zij zo in hun werk worden belemmerd, dat ze dat aan de orde zullen moeten stellen. Of dat zij tot conclusies komen die China onwelgevallig zijn. Houden ze zich in, dan riskeren ze een schaamlap te worden voor het Chinese regime.

Waar de waarheid wordt onderdrukt of waar zij wordt vervormd, is het simpelweg spreken van die waarheid nu eenmaal vanzelf een politieke daad.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook:

Nu het vaccineren begint, gaan we terug naar normaal. Toch? Een vooruitblik op 2021
Experts maken zich op voor een moeizame tussenfase. Een vooruitblik in vier delen.

Scholen misschien eerder open: hoe besmettelijk zijn de nieuwe virusvarianten voor kinderen?
Misschien gaan de basisscholen en kinderopvang weer open. Kan dat verantwoord, terwijl de Britse variant rondwaart?

Hoe het virus verandert: ‘Ik denk dat we nog niets gezien hebben’
De Britse variant (besmettelijker), de Zuid-Afrikaanse variant (ziekmakender?) en de Deense nertsenvariant: welke mutaties van het coronavirus dreigen nog meer?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden