Opinie

Vondel moet weer tot leven worden gewekt

Acteurs, cabaretiers, columnisten, dichters: ze zijn schatplichtig aan Vondel en de rederijkers.

Standbeeld van Vondel in Amsterdam. Beeld Nadja Kieft

Jaren die druppelend versmelten. Dat is het thema van de Poëzieweek. Tot en met 3 februari zijn er overal evenementen, crossovers, dichtwedstrijden. Vooral voor jongeren. Prachtig natuurlijk, en van alle tijden.

Een jeugdige Joost van den Vondel won pakweg 400 jaar geleden al een poëzieconcours met het ultrakorte palindroomvers U, nu! Opperlands avant la lettre. De tekst is nog steeds te vinden in zijn park, niet ver van zijn standbeeld.

Vondel wordt gezien als misschien wel de grootste dichter die de Lage Landen hebben voortgebracht. Toch kan vrijwel geen enkele middelbare scholier werk van hem citeren. 'De wereld is een schouwtoneel', hoor je hooguit. Of 'Het kan verkeren'.

Erfgoed verkwanselen

Afgezien van het feit dat het één eigenlijk 'speeltoneel' is en het ander van Bredero, kun je je afvragen: is dat erg? Is het jammer als Gijsbrecht van Aemstel of Lucifer van de leeslijst verdwijnt? Welnee. Het wordt pas jammer als we de persoon Vondel uit het geheugen wissen. Want daarmee verkwanselen we kostbaarder cultureel erfgoed dan we ons weleens realiseren.

Op 5 februari is Vondel 337 jaar dood. Toch zijn zijn sporen nog altijd zichtbaar. Vondel en zijn mederederijkers hebben aan de wieg gestaan van de eerste stenen schouwburg van Nederland - de naam 'Schouburg' is een vondst van Vondel. Zij hebben de kiem gelegd van wat later de Universiteit van Amsterdam is geworden. Zij vertaalden klassiek toneel naar de volkstaal, introduceerden satirisch theater, plaveiden de weg voor literaire maatschappijkritiek, populariseerden het sonnet, vervolmaakten humoristische taalspielerei.

Toegankelijk maken

Acteurs, cabaretiers, columnisten, dichters, allemaal zijn ze schatplichtig aan Vondel & co. Die hebben kunst en onderwijs voor een breed publiek toegankelijk gemaakt. Het is aan ons om Vondel & co voor kunst en onderwijs toegankelijk te maken. En dat kan.

Twee weken geleden ontploften de Vlaamse sociale media toen coming comedian Kamal op tv Het Stockske van Vondel tot leven wekte en het werk gloedvol vertaalde naar de rapmuziek en de huidige vrijheid van meningsuiting. In het tegendraadse literaire tijdschrift De Titaan pakken overwegend jonge dichters deze week uit met een heuse sonnettenkrans, een rederijkersgeintje bij uitstek.

En vlak voor de jaarwisseling testten twaalf middelbare scholieren de audioquest die hoort bij mijn thriller De wraak van Vondel. Ze liepen door Amsterdam, langs grachten en panden, en doken in de 17de eeuw alsof het een game was. Ze ontdekten de poort van de oude schouwburg, leerden over wallen en vesten, analyseerden gevelteksten en reciteerden uiteindelijk zelfs zelfgemaakte alexandrijnen. Ondanks de regen was het enthousiasme enorm. Zij vonden Vondel cool en ik zag de jaren druppelend versmelten.

Natuurlijk kun je alles van voor 1880 van een leeslijst verwijderen. Maar de weg van de minste weerstand leidt niet noodzakelijkerwijs naar rijkere panorama's. Wie zijn verleden ontkent, tast ook het fundament onder het heden aan.

Dus is het zaak om, ook als het gaat om de beleving van oude literatuur, aansluiting te blijven vinden bij veranderende generaties. Als het onderwijs op een ander level blijft opereren, is het wat middelbare scholieren betreft gauw game over. Hun wereld is een speeltoneel. Laat ze hun rol spelen en ze krijgen hun deel.

Frank van Pamelen is schrijver, dichter, performer en de auteur van De wraak van Vondel.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.