Volgens rechtsgeleerde Afshin Ellian willen demonstranten in Iran een seculiere regering

'De reactie van de huidige president Trump is veel beter'

Al bijna een week zijn er felle onlusten in een groot aantal steden in Iran. Volgens de Iraans-Nederlandse rechtsgeleerde Afshin Ellian willen de demonstranten dat het bewind van de ayatollahs voorgoed verdwijnt.

Foto Julius Schrank/ de Volkskrant

In 2009 kwamen de intellectuelen in opstand, en nu de armen?

'Dat klopt niet helemaal. In 2009 kwam de hogere middenklasse in opstand. Die opstand werd extreem gewelddadig onderdrukt. Er vielen tientallen doden. Veel anderen werden opgesloten in gevangenissen, gemarteld en verkracht, ook mannen. Het gevolg was dat velen gingen denken: laten we inzetten op hervormingen, laten we het met Rohani als president proberen. Maar dat bleek onmogelijk te zijn.

'Nu komt de lagere middenklasse in opstand vanwege het desastreuze economische beleid. Onder meer omwille van de steun van China in de Veiligheidsraad heeft het regime de deur wijd opengezet voor goedkope Chinese producten, wat ten koste ging van de Iraanse economie. Een familielid zei: voor mij zou het het beste zijn om te verhuizen naar China en van daaruit, met behulp van goedkope Chinese arbeidskrachten, dezelfde producten in Iran te verkopen als ik nu doe.

'Maar ook academici komen in opstand. Het regime heeft veel universiteiten gebouwd en veel diploma's verstrekt. Maar de afgestudeerden zijn allemaal werkloos.'

Maar Iran had toch een gunstige deal gesloten met Obama?

'De Iraanse bevolking hoopte dat het geld dat vrijkwam door de Irandeal aan haar ten goede zou komen. Maar het regime heeft dat geld uitsluitend besteed aan de financiering van de sjiitische milities in Irak en Syrië, waaronder de Libanese terreurorganisatie Hezbollah. Iran, zelf een derdewereldland, houdt een ander land financieel in stand: Syrië. Wat de Iraniërs tot wanhoop drijft, is dat er zelfs geen legaal podium is om hierover te praten.

'Typerend is dat de beeltenis van generaal Qasim Soleimani - volgens de staatspropaganda de grote held van de strijd in Irak en Syrië, de man die IS heeft verslagen - als eerste door de demonstranten naar beneden werd gehaald en verbrand, nog voor die van de hoogste geestelijke leider ayatollah Khamenei.

'Maar de opstand is niet uitsluitend economisch gemotiveerd. Dan was het na twee dagen wel afgelopen geweest. Het regime heeft de prijzen van voedsel en benzine vrijwel meteen laten dalen.'

Wat willen de demonstranten?

'Regime change. Ze willen dat het regime van de ayatollahs wordt vervangen door een seculiere regering. Anders dan in 2009 voltrekt de huidige opstand zich in honderden steden door het hele land. Zelfs in de heilige stad Qom, hoofdstad van de ayatollahs, zijn enorme demonstraties en roepen mensen: 'Wij willen de monarchie terug!' Dat is ongekend. Overal in Iran hoor je deze leus: 'Niet voor Gaza, niet voor Libanon, maar voor Iran geef ik mijn leven en laat Syrië los, bedenk iets voor ons.'

Anders dan in 2009 voltrekt de huidige opstand zich in honderden steden door het hele land. Foto AFP

Vrezen ze het geweld van politie en Revolutionaire Garde niet?

'Deze generatie heeft in 2009 gezien hoe vreedzame demonstranten werden neergeknuppeld, opgesloten en gemarteld. Daarom demonstreren ze nu vooral 's nachts. De sociale media spelen een belangrijke rol. Het regime kan internet moeilijk buiten werking stellen. Veel staatsorganen en bedrijven zijn volledig met internet verweven. Alleen de 4G-ontvangst is afgesloten. Je moet dus wel wifi in de buurt hebben voor toegang tot sociale media via allerlei omwegen.

'Interessant is dat oud-president Ahmedinejad van zich liet horen. Nu sommige van zijn vrienden zijn gearresteerd, heeft hij de rechterlijke macht in Iran 'corrupt en door en door pervers' genoemd. Waarop ayatollah Khamenei iedereen die eerder een post heeft bekleed in de regering waarschuwde niet de rol van de oppositie te gaan overnemen. Ahmadinejad sloeg die waarschuwing echter in de wind. Hij zei: 'Alleen de profeet Mohammed en de Twaalf Heilige Imams zijn onfeilbaar. Alle andere mensen zijn feilbaar. En als je kritiek hebt op de leider, hoef je toch niet dood te gaan?'

Wat vindt u van de reacties uit het buitenland?

'Tijdens de opstand van 2009 was Obama president van Amerika. Hij reageerde niet zo goed. Hij schreef in het geheim een brief aan Khamenei waarin hij de wens uitsprak zo spoedig mogelijk te gaan onderhandelen. Dat vatte het regime op als steunbetuiging. Er volgde direct een enorme schietpartij op de demonstranten. 'De reactie van de huidige president Trump is veel beter. Hij heeft onmiddellijk en meermalen steun betuigt aan de opstandige Iraniërs. Vicepresident Pence heeft zich daar bij aangesloten. Ook Canada heeft scherp gereageerd. Europa blijft hier ver bij achter. Het commentaar van de EU-official voor buitenlandse zaken Federica Mogherini was volkomen inhoudsloos. Dat is verbijsterend. Altijd de mond vol van Europese waarden, maar als het erop aankomt heeft de EU geen beleid.'

Meer over