Twistgesprek

Volgens mij is ieder kind van nature goed

Een VN-verdrag legt het recht van kinderen vast op goed onderwijs en zelfontplooiing. Dat zit wel goed. Of moet het beter? Een twistgesprek tussen bioloog en onderwijskundige Gert Verbeek en opinieredacteur Henk Müller.

Prinses Beatrix bekijkt blauwe en witte wereldbollen tijdens de kinderrechtentop in de Hooglandse Kerk. Ieder kunstwerk symboliseert een punt uit het Verdrag voor de Rechten van het Kind, dat deze week 25 jaar bestaat. Beeld ANP
Prinses Beatrix bekijkt blauwe en witte wereldbollen tijdens de kinderrechtentop in de Hooglandse Kerk. Ieder kunstwerk symboliseert een punt uit het Verdrag voor de Rechten van het Kind, dat deze week 25 jaar bestaat.Beeld ANP

Het is vandaag 25 jaar geleden dat het Verdrag voor de Rechten van het Kind werd ondertekend. Nederlandse kinderen behoren tot de gelukkigste ter wereld. Het onderwijs is goed en toegankelijk. En toch bent u nog niet tevreden.
'Klopt. Tot nu toe ligt de nadruk vooral op bescherming van kinderen en het recht op onderwijs. Dat is wel goed geregeld, nu moeten we een stapje verder gaan en de aandacht richten op het kindbeeld. Daar is te weinig aandacht voor. Het is een beetje naar de achtergrond gedrongen, maar het vormt de kern van het Kinderrechtenverdrag.'

Het kindbeeld?
'Kinderen zijn in feite natuurlijke onderzoekers, zoals Robbert Dijkgraaf zegt op de site van 'onderwijs2032', de nationale dialoog over de toekomst van het onderwijs die staatssecretaris Dekkers deze week presenteerde. Kinderen hebben een eigen perspectief. Leraren willen meer eigen verwantwoordelijkheid en minder bemoeienis van Den Haag. Dat steun ik.

'Maar volgens het verdrag hebben kinderen ook het recht op zelfontplooiing en daarvoor moet je ze serieus nemen, het zijn de partners in het onderwijs. Ze zijn goed toegerust voor de eigen ontwikkeling en het onderwijs moet ze daarvoor meer ruimte bieden. Daarover gaat ons symposium 'Stem van de Leerling' vandaag in Rotterdam met sprekers als Laurentien van Oranje en pedagoog Micha de Winter. We willen die zelfontplooiing een nieuwe impuls geven.'

Bioloog en onderwijskundige Gijs Verbeek. Beeld Bob Barten
Bioloog en onderwijskundige Gijs Verbeek.Beeld Bob Barten

Dat klinkt vreselijk romantisch. Laat duizend rozen bloeien. Alsof je niet af en toe moet snoeien en bijsturen.
'Ik ben ervan overtuigd dat iedereen van nature goed is en dat iedereen is toegerust om zich te ontwikkelen volgens zijn of haar eigen aanleg.'

En jonge criminelen dan?
'Ieder kind, ieder mens, heeft basisbehoeften: je moet een zekere autonomie hebben, je moet in een goede relatie met anderen kunnen staan en je moet je competent kunnen voelen. Kinderen hebben een intrinsieke motivatie om zich te ontwikkelen. Daarbij zijn wel leerkrachten nodig. Opvoeders mogen zich niet aan hun taak onttrekken. Er blijft voor hen een taak weggelegd. En je moet kijken naar ieders eigen capaciteiten. Dat is het kader waarin je met kinderen werkt. Niet iedereen is een ruwe diamant.'

Dus bij jonge criminelen is er kennelijk ergens in hun basisbehoeften iets misgegaan. Maar die kunnen zich vast niet op het Kinderrechtenverdrag beroepen.
'Ik weet dat ook jongeren die met justitie in aanraking komen diezelfde menselijke basisbehoeften hebben. Je kunt ze leren nieuwe relaties aan te gaan, werken aan hun gevoel van zelfwaardering, aan hun psychologische basisbehoeften. Dat lukt niet bij iedereen, maar dat zijn toch de uitzonderingen, leert de ervaring.'

Volgens het verdrag staan de belangen van het kind centraal in het onderwijs, heeft iedereen recht op maximale ontwikkeling en recht op meningsuiting. Maar wat als kinderen naar een christelijke school moeten, of een hoofddoekje om moeten of als de docent liever even geen inspraak wenst omdat zijn cultuur daar niet van is gediend.
'Dan moet je met de betrokken ouders gaan praten. Want ouders willen het beste voor hun kinderen. We proberen ze erbij te betrekken.'

En als ze niet komen?
'Dat gebeurt inderdaad. Eerlijkheidshalve moet ik toegeven dat er ouders zijn die niet willen meewerken. Dat heb ik in mijn klassen meegemaakt. Maar dat zijn uitzonderingen.'

U lijkt zich vooral in te zetten voor blanke, elitaire kinderen die hun potentieel nog niet ten volle hebben ontwikkeld. Beseft u wel dat we in een multiculturele samenleving zitten met verschillende normen en waarden?
'Jazeker, maar wij menen dat de basisbehoeften universeel zijn. Het verdrag is door 193 landen getekend, geen verdrag kent meer ondertekenaars en de kernwaarden daarin gelden universeel. Dus ook in onze multiculturele samenleving en het onderwijs.'

Vindt u ons onderwijs nou echt zo goed?
'Ik ben bang dat het niet de goede kant opgaat. Ik zie te veel vereconomisering van het onderwijs. De nationale dialoog van de staatssecretaris heet 'onderwijs2032' omdat een kind dat nu voor het eerst naar school gaat dan gaat solliciteren. Alsof onderwijs alleen maar opleidt tot werken. Ik vind zijn oproep tot meedenken toch wat pover. Het is een soort ideeënbus waarin iedereen wat kan gooien. Maar we willen nu geen discussie over de kwaliteit van het onderwijs maar over de ontplooiing van kinderen. Na bescherming is het tijd voor verdieping.'

Bent u niet aan het navelstaren? Buiten Nederland hebben tientallen miljoenen kinderen bescherming nodig. Zelfontplooiing voor de 1,6 miljoen Syrische kinderen die zijn gevlucht is even niet aan de orde. U bent met een luxeprobleem bezig.
'Daar heeft u gelijk in. Wij steunen bijvoorbeeld wel het generaal kinderpardon in Nederland. Maar wij zijn een denktank. We kunnen de wereldproblemen niet oplossen. Ik kan er alleen maar voor pleiten dat er recht wordt gedaan aan het grote potentieel dat kinderen bieden.'

Gijs Verbeek (1984) is bioloog en onderwijskundige. Hij is verbonden aan het Nederlands Instituut voor Onderwijs en Opvoedingszaken (NIVOZ). Hij was tot voor kort ook werkzaam als biologieleraar.

Henk Müller is opnieredacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden