analyse wk voetbal

Voetbal is wetenschap, menigmaal gebruikt als middel om de onmacht van de spelende mens te verdoezelen

Dominant voetbal beleeft moeilijke tijden op het WK. Het collectivisme overheerst. Hopelijk is er in de kwartfinale ruimte voor een scheutje individualisme.

Harry Kane benut een penalty tijdens de wedstrijd tegen Colombia op het WK in Rusland Beeld AFP

Kennis is macht. Maar kennis is ook een middel om onmacht te maskeren. Zo weegt de gecultiveerde, geperfectioneerde uitvoering van de spelhervatting bij het WK voetbal ruimschoots op tegen het, gemiddeld genomen, gebrek aan klasse om uit open spel te scoren.

Ook de klutsgoal blijft furore maken op het WK, dat spannend, chaotisch en af en toe opwindend is, maar dat zeker tijdens de dinsdag afgelopen achtste finales te vaak leed aan bloedarmoede in voetballend opzicht, met angstig spel en een overmacht aan verdedigend denkende spelers. Het spel is allang geen spel meer.

Wetenschap

Voetbal is het tegenovergestelde van wetenschap, betoogde voormalig wereldkampioen Jorge Valdano deze week in the Guardian. Hij noemde voetbal tegenstrijdig, primitief en emotioneel. Valdano is een Argentijnse romanticus met een hang naar Maradona-achtige voetballers. Als secondant van Maradona veroverde hij de wereldtitel in 1986. Zijn loopbaan als trainer was bescheiden, vermoedelijk omdat de romantiek hem bleef achtervolgen in de realistische wereld van het topvoetbal.

Valdano heeft gelijk, en tegelijkertijd heeft hij ongelijk. Voetbal is zeker tegenstrijdig, op menig vlak zelfs. Spanje verliest van Rusland, Duitsland van Zuid-Korea. Voetbal is nogal primitief. Kijk naar het wanstaltige gedrag van Colombia en in mindere mate Engeland dinsdag. Voetbal is emotioneel. Aanschouw de fantastische supporters bij het WK, de euforie bij spelers na de zege, of bezie de eens zo kritische Engelse pers die zich na de entree van hun helden in de kwartfinales vooral afvraagt of het voetbal thuiskomt, 52 jaar na de wereldtitel in eigen land. De hosannastemming is veroorzaakt door zeges op, let wel, Tunesië en Panama, en het afwerpen van het strafschoppenjuk tegen Colombia.

Maar voetbal is, in tegenstelling tot wat Valdano beweert, ook wetenschap, menigmaal gebruikt als middel om de onmacht van de spelende mens te verdoezelen. De topscorer van het WK, Harry Kane, scoorde drie keer uit een strafschop, twee keer na een hoekschop en een keer toen hij de bal toevallig verlengde met de hak. De spelhervatting is tot kunst verheven. Bij hoekschoppen staan de Engelsen in formatie, wat Roda JC overigens een jaar of vijftien geleden al deed met al die lange mannen. Die formatie is moeilijk te verdedigen, wat tegen Colombia leidde tot belachelijk duw- en trekwerk. 

Armoedig

Bondscoach Gareth Southgate is zijn strafschopmisser in de halve finales van de reeks tegen Duitsland in 1996, toen het voetbal tijdens het EK ook al thuis had moeten komen, nooit vergeten. Hij heeft Engeland getransformeerd. Het land mag de journalistiek dankbaar zijn dat die de ouderwetse Sam Allardyce ontmaskerde als oplichter. Met de moderne, sympathieke Southgate kregen de Three Lions een moderne bondscoach, gezegend met een talentvolle selectie. Desondanks oogt het voetbal armoedig. Door het nieuwe specialisme blijft die droogte zonder gevolgen.

Dus: voetbal is ook gemaskeerde onmacht. De Zweedse coach Janne Andersson betoogde na de zege op Zwitserland dat ‘voetbal een collectieve sport’ is. Dat was, zonder dat hij diens naam uitsprak, ook een sneer naar de twee jaar geleden afgezwaaide Zlatan Ibrahimovic, de sterspeler met wie Zweden nooit de kwartfinales van het WK bereikte. Het team overvleugelt welk individu dan ook. Zweden had tegen Zwitserland overigens tot Sint-juttemis kunnen voetballen zonder doelpunt, ware het niet dat een Zwitserse verdediger het schotje van Forsberg van richting veranderde. Zweden formeert twee verdedigende rijen en countert. De ster, zo blijkt uit de woorden van Andersson, kan ook een last zijn voor het collectief.

Dominant voetbal beleeft moeilijke tijden op het WK. Dat is deels de schuld van de dominante voetballers zelf. Rusland ving de slappe, trage aanvalsgolven van Spanje eenvoudig op. Duitsland voetbalde matig en wist weinig rendement te peuren uit behoorlijk veel kansen. Juist Spanje en Duitsland gaven met wereldtitels in 2010 en 2014 het aanvallende, dominante voetbal weer een gezicht. De elftallen waren geïnspireerd door Klinsmann, Guardiola of Cruijff, door Valdano desnoods. Nu zij zijn uitgeschakeld, is het gecultiveerde collectivisme aan de winnende hand. Het WK is in zekere zin teruggeschoten naar 2006, het kwalitatief magerste WK in tijden. Net als toen is het toernooi perfect georganiseerd, maar blijft van het voetbal te weinig over als je spanning, chaos en het verrassingselement wegdenkt.

Ronduit vervelend

De groepsfase was leuk en grappig, maar in de tweede ronde waren vier wedstrijden ronduit vervelend, met zeer gesloten defensies en het negeren van risico’s en avontuur. Kolderiek waren de twee doelpunten in 120 minuten Kroatië – Denemarken, voortgekomen uit totale chaos in het strafschopgebied. Argentinië en Portugal namen meer initiatief dan Frankrijk en Uruguay, maar ze verloren, mede door de snelheid- en gewiekstheid van aanvallers in de tegenstoot.

Grof gezegd zit het spektakel voor de ontknoping van het toernooi in de ene helft van het schema en de dorheid in de andere. Engeland – Zweden en Kroatië – Rusland beloven minder dan Frankrijk – Uruguay en België – Brazilië, maar beloftes maken geen schuld meer. Hopelijk kunnen spelers als Mbappé, Suarez, Griezmann, Neymar, Hazard en De Bruyne dat scheutje individualisme brengen dat het voetbal verheft tot meer dan een historische gebeurtenis voor de betrokken landen zelf, tot meer dan de kick van een avondje spanning.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.