Opinie

Voer een geldigheidsdrempel in van 51 procent bij referenda

Alleen het bindend referendum kan onze democratie verbeteren, maar slechts voor een beperkt aantal onderwerpen, meent Frank Ankersmit. En met een geldigheidsdrempel van 51 procent, vindt Dirk Fuite.

Stemmen voor het Oekraïnereferendum.Beeld Guus Dubbelman / Volkskrant

Toen de raad (het advies) van het volk om geen samenwerkingsverdrag met Oekraïne te sluiten, niet werd opgevolgd, kregen regering en parlement het verwijt de wil van het volk te negeren. Tegenstanders van referenda en/of burgers die voor het verdrag zijn, voerden aan dat verdragen te ingewikkeld zijn voor een simpel ja of nee.

Dat is een argument dat kennelijk niet geldt voor de volksvertegenwoordigers. Die stemmen uiteindelijk ook met een simpel voor of tegen. De agenda van het parlement bevat weinig eenduidige of simpele zaken. Parlementariërs hoeven geen examen te doen waaruit zou blijken dat ze van de hoed en de rand weten.

Het argument: te ingewikkeld, komt erop neer dat het parlement het beter weet dan het volk. Dat is een fundamenteel bezwaar tegen de parlementaire democratie. Zolang er geen mogelijkheid is om die besluiten te toetsen aan de volkswil, blijven we deze onbevredigende discussies voeren.

Iedereen zal zich weleens afvragen of 'ze in Den Haag' wel goed bij hun hoofd waren toen een bepaald besluit werd genomen. Ook het parlement corrigeert soms eerder genomen besluiten. Toevallig is dat nu aan de orde bij de wet op het raadgevend referendum. Sommigen zullen de twijfel van het parlement aan de eerdere eigenwijsheid toejuichen. Anderen zullen het duiden als een arrogante actie, om de beperkte mogelijkheid voor de burger om invloed uit te oefenen om zeep te helpen.

We gaan nu een nieuwe fase van de discussie in. De verwijten dat men in Den Haag de volkswil naast zich neerlegt, blijft aan de legitimiteit van de daar genomen besluiten knagen. Een wettelijke mogelijkheid om die besluiten te corrigeren, zal niet alle verwijten aan een arrogante Haagse elite wegnemen.

Met een wet waarin geregeld wordt dat het volk parlementaire besluiten kan corrigeren, erkent het parlement dat het uiteindelijk ondergeschikt is aan de wil van het volk. Die onderschikking geldt dan ook tijdens het door verkiezingen verstrekte mandaat.

De wet op het raadgevend referendum erkent die onderschikking niet, met alle onduidelijkheid van dien. Wanneer het volk wordt gemobiliseerd moet duidelijk zijn dat de uitkomst bindend is. Het volk heeft het laatste woord.

De vraag wanneer er sprake is van een duidelijke uitspraak van het volk, moet niet omstreden zijn. De claim dat het volk het samenwerkingsverdrag met Oekraïne afwees, is niet erg bevredigend. Met een opkomst van 31 procent stemde 19,5 procent van de kiesgerechtigden tegen het verdrag.

Met het invoeren van een correctief referendum, zijn we nog geen Zwitserland.Beeld afp

Een onomstreden uitspraak van het volk betekent dat 51 procent van de kiesgerechtigden zo'n besluit draagt. Velen claimen de wil van het volk te vertegenwoordigen. Als de geldigheidsdrempel op 51 procent van de kiesgerechtigden ligt, is er de uitdagende vraag: maak maar waar dat je de volkswil vertegenwoordigt. Deze drempel zal niet vaak gehaald worden.

Dat betekent dat vooraf voor iedereen duidelijk is wat er nodig is om te claimen dat je namens het volk spreekt. Om te voorkomen dat er zonder enig zicht op het halen van die drempel toch referenda georganiseerd moeten worden, past een zwaardere drempel voor het aanvragen dan die in de bestaande wet. Mijn suggestie: 5 procent van de kiesgerechtigden moet de aanvraag met legitimatie in het gemeentehuis ondersteunen.

Dirk Fluite

Met het invoeren van een correctief referendum, zijn we nog geen Zwitserland. Waar de burger zelf initiatieven kan nemen voor onderwerpen waarover het volk bindende uitspraken kan doen. De invoering van een correctief referendum zal er niet gemakkelijker op worden als we die koppelen aan Zwitserse ambities.

Dirk Fuite is oud-consultant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden