Opinie

Vluchtelingenprobleem? Het ergste moet nog komen

Vluchtelingenstromen ontstaan niet alleen door alle brandhaarden in de wereld, maar vooral door klimaatveranderingen en de demografische revolutie. Het aantal jongeren in de Arabische wereld zal bijvoorbeeld verdubbelen. Hoog tijd dat politici daar rekening mee gaan houden.

Syrische vluchtelingen lezen een brief van staatssecretaris Dijkhoff waarin gewaarschuwd wordt voor te hoge verwachtingen.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het is bijna voorjaar en we houden ons hart vast. Hoeveel vluchtelingen durven de overtocht aan als het over een paar weken weer warmer is? Dat is de vraag die Nederland op dit moment in haar greep houdt. Het is wonderlijk dat we politiek en maatschappelijk onze gedachten niet laten gaan over de vraag naar de effecten van immigratie op langere termijn.

Terwijl gezaghebbende instituten en wetenschappers ons inmiddels toch niet mis te verstane signalen hebben gegeven over de mogelijk duizelingwekkende omvang van die immigratie. Ga maar na. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) liet onlangs weten dat zich in 2015 203 duizend personen als immigrant inschreven.

Die immigratie nam het leeuwendeel van onze bevolkingstoename voor haar rekening (CBS, 27 januari 2016). Dat is opmerkelijk, zeker als je bedenkt dat die toestroom eerst in het najaar echt goed op gang kwam. Voor 2016 verwacht het CBS bijna een kwart miljoen immigranten. Ook de jaren daarna zal de immigratie hoog blijven.

Inmiddels weten we ook dat de vluchtelingenstromen niet alléén ontstaan door alle brandhaarden in de wereld, maar óók en vooral door de klimaatveranderingen. Volgens hoogleraar Saskia Sassen zal vooral in Afrika het aantal ontheemden hierdoor stijgen. Daar waren de afgelopen jaren alleen al 6,5 miljoen Bengalen op de vlucht. In de Volkskrant van 12 december liet zij optekenen dat de Syrische vluchtelingen die nu naar Europa komen, nog maar een eerste voorproefje zijn.
En dan hebben we ook nog de demografische revolutie.


Onorthodoxe maatregelen

Volgens hoogleraar Paul Scheffer zal de bevolking in de Arabische wereld toenemen van 360 miljoen mensen in 2010 tot 630 miljoen (!) in 2050. In een land als Egypte verkeert een grote groep jongen in een uitzichtloze situatie. Die willen maar één ding: weg.

De conclusie van dit alles? We moeten de komende decennia serieus rekening houden met blijvende substantiële mondiale migratiestromen. De politiek zal hierin moeten kiezen: hoeveel van die mensen laten we toe?

Dat debat kenmerkt zich op dit moment door een grote mate van gegoochel met cijfers. 200.000 roept de ene partij. Dat kunnen we helemaal niet aan, repliceert een ander. Maar wat onze samenleving op lange termijn ècht aan kan in het licht van die mondiale stromen, daar is nog helemaal niet over nagedacht.

In de jaarprogramma's van belangrijke adviesorganen zoals het Sociaal en Cultureel Planbureau, het Planbureau voor de Leefomgeving, de Raad voor de Leefomgeving en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving zoek je vergeefs naar dit onderwerp.

Alléén de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken stelt zich in haar werkprogramma voor dit jaar de vraag of 'over enkele decennia de bestaande opvangmodaliteiten de beste zijn, a fortiori bij langdurige of blijvend ongewoon hoge aantallen asielzoekers'. Het kabinet dient dan ook snel aan haar planbureaus en adviesraden de opdracht te geven voor een grootschalig programma.

Wat betekenen deze ontwikkelingen voor ons land op lange termijn? Voor ons onderwijs, onze arbeidsmarkt, veiligheid en woningmarkt? Wat kan in het licht van die effecten gezegd worden over de draagkracht van onze samenleving? En ook: welke onorthodoxe maatregelen zijn denkbaar? De uitkomsten van dat programma moeten vrijgegeven worden voor een publiek debat dat verder reikt dan de vraag hoe we de komende zomer doorkomen.

En uiteindelijk dienen zij als onderbouwing voor de politieke besluitvorming. 'Waarom hebben ze me dat niet eerder verteld?', verzuchtte VVD-fractievoorzitter Zijlstra toen de vluchtelingenstroom in volle omvang zichtbaar werd. Die vraag kan geen enkele politicus zich nog stellen. Vrij naar Gerard Reve geldt hier immers: het is gezegd, het is niet onopgemerkt gebleven.

Paul Strijp is ambtenaar en publicist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden