Opinie

Vluchtelingen zijn niet gebaat bij Turkije-deal

Premier Rutte noemde het akkoord met Turkije in het belang van vluchtelingen. De bittere praktijk is anders. Gemaakte afspraken staan op losse schroeven.

Beeld anp

Nog geen euro zou er worden overgemaakt op de bankrekening van de Turkse overheid. Minister-president Rutte was stellig in de debatten over het migratieakkoord van de EU met Turkije. Een goede uitvoering via onafhankelijke organisaties van binnen, maar vooral ook van buiten Turkije zou ervoor zorgen dat het geld wordt besteed waarvoor het bedoeld is: het bieden van humanitaire opvang aan vluchtelingen.

Er was nog wel wat gesteggel over wie daar dan op toeziet; uiteindelijk werd gevolg gegeven aan de motie van onder meer ChristenUnie en PvdA dat de UNHCR daarvoor verantwoordelijk werd. Maar over het spekken van de Turkse staatskas hoefden we ons in ieder geval géén zorgen te maken. De EU - en Nederland als tijdelijk voorzitter voorop - stonden pal voor de onafhankelijke uitvoering van het migratieakkoord.

Bemoeienis

Wij waren de afgelopen dagen in Turkije en zagen de praktijk met eigen ogen. Hoe, het moet gezegd, Turkije meer vluchtelingen opneemt dan welk ander land ter wereld. Hoe de Turkse bevolking zich ontfermt over deze kwetsbare mensen, vaak door mensen die zelf straatarm zijn en in achterafbuurten wonen. Midden in een humanitaire ramp brengen zij hoop.

We spraken met deze mensen, met vluchtelingen, maar ook met de UNHCR, Unicef en EU-mensen. Daaruit ontstond ook een ander beeld. Het beeld dat van een onafhankelijke uitvoering van het migratieakkoord weinig, steeds minder, terechtkomt.

De EU-delegatie - met een coördinerende rol bij het migratieakkoord - sprak er openlijk over: gemaakte afspraken staan door halsstarrige autoriteiten steeds meer op losse schroeven. Turkije eist te bepalen aan welke ngo's het EU-geld wordt toegewezen. Betrouwbare en onafhankelijke ngo's dreigen buitenspel gezet te worden. De Turkse bemoeienis uit zich ook op andere vlakken. Waar de UNHCR de vluchtelingenregistratie in iedere andere vergelijkbare situatie zelf uitvoert, is dit uitbesteed aan een Turkse organisatie.

Mist

Hetzelfde zien we bij de hervestiging van vluchtelingen naar de EU, een belangrijk onderdeel van het akkoord. Ook hier houdt Turkije de UNHCR en de Europese lidstaten op afstand. Turkije zelf stelt de groslijst voor hervestiging van Syriërs samen. Turkije maakt daarbij van de gelegenheid gebruik hoger opgeleide, gezonde vluchtelingen zelf te behouden. De meest kwetsbare vluchtelingen hebben het nakijken. Tegelijkertijd profiteert de eigen bevolking mee van de investeringen die worden gedaan in het onderwijs.

Om nog maar niet te spreken van de mist die Turkije creëert rond de berichten dat grenswachten op vluchtelingen schieten en dat bussen met Syriërs zijn teruggestuurd naar oorlogsgebied in Syrië. Ieder onafhankelijk onderzoek wordt geblokkeerd.

Met 6 miljard euro zou je het nodige kunnen doen voor de vluchtelingen in Turkije. Zou je het Turkse discriminerende migratierecht kunnen hervormen. Zou je werk kunnen maken van eerlijke hervestiging. Van scholing, van zorg, van huisvesting, zaken waar de overheid het nu nog grotendeels laat afweten. Van werkvergunningen, waarvan er nog maar zevenduizend zijn uitgegeven. Zo zou je ook kunnen voorkomen dat kinderen arbeid moeten verrichten of moeten bedelen. Zo zou je een verloren generatie kunnen voorkomen.

Dat vluchtelingen in de praktijk vaak aangewezen zijn op de steun van (arme) buurtbewoners en de praktische ondersteuning van de privaat gefinancierde ngo's als World Vision die in Turkije werkzaam zijn, is schrijnend.

Rutte

Het is waar. In ruil voor 6 miljard is de instroom naar Europa opgedroogd. Voor Rutte was dat misschien wel het belangrijkste resultaat van het EU-voorzitterschap. In het belang van de vluchtelingen, zei hij er dan bij, die nu de overtocht over zee niet hoeven te maken. Een vluchtelingendeal, dus.

De praktijk is anders. Wie de situatie van vluchtelingen in Turkije ziet, kan van een goede deal voor vluchtelingen niet spreken. En dus blijft het een Turkije-deal. U heeft de ChristenUnie horen pleiten voor extra geld voor hulp aan vluchtelingen, zeker. Maar draait het hier niet om: waar zij nu bij gebaat zijn is niet het aanbieden van meer geld, maar bij het centraal stellen van de vluchteling en het beperken van de Turkse bemoeienis. Bij een ware vluchtelingendeal.

Joël Voordewind en Shamir Ceuleers zijn respectievelijk Tweede Kamerlid en beleidsmedewerker van de ChristenUnie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.