Vips doen meer kwaad dan goed

Tijdens de ontwikkelingsquiz discussiëren de deelnemende Bekende Nederlanders over nut en keerzijde van de vip-rol bij goede doelen. Hieronder de aftrap door Linda Polman.

Het is zo gebruikelijk dat beroemdheden zich inzetten voor goede doelen, dat er een heel jargonnetje om het verschijnsel bestaat. Als beroemde, mega-rijke artiesten liedjes zingen voor arme mensen en tussen de nummers door in de microfoon bijvoorbeeld stellen dat de kindersterfte op aarde kan worden gehalveerd door een cd te kopen, dan heet dat ‘een rockstarsommetje maken’.

Volgens minder ‘artistieke economen’ liggen oorzaken en oplossingen van de wereldwijde armoede veel ingewik- kelder, en geeft het maken van zulke berekeningen aan de falende leiders van vieze, arme landjes alleen maar een mooi excuus om tevreden achterover te leunen in afwachting van die opbrengsten uit royalties.

De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR joeg ‘goodwill-ambassadeur’ Angelina Jolie met cameraploegen door vluchtelingenkampen in Afrika. Mia Farrow nam voor UNICEF Soedanese vluchtelingetjes in Tsjaad op haar schoot. Brad Pitt bezocht Save the Children-projecten in Ethiopië, en Marco Borsato zingt voor War Child.

Maar de vaders van het ‘beroemdheidsactivisme’ blijven Bob Geldof en Bono. ‘Muzikale missionarissen’, worden ze wel genoemd. Band Aid en Live Aid, hun inzamelacties voor hongerend Afrika medio jaren tachtig, gelden als de oorsprong van het fenomeen. Tegenwoordig beleven artiesten, als het ze lukt om met hun goede doel op tv te komen, zoals Ali B. met een Plan Nederland-project, een ‘Bonomoment’.
Waarom zo onaardig? Kan beroemdheidsactivisme kwaad dan? Ja, het kan kwaad.

Slechts heel weinig vips hebben gestudeerd voor de oplossingen die ze suggereren te hebben. Met hetzelfde gemak waarmee ze suggereren dat dat we dat ene kleine weeskindje kunnen redden als we maar een euro storten, beweren ze dat hun goede doel armoede helpt te halveren en oorlogskinderen van hun trauma’s verlost.
Dat is al verbazingwekkend, maar echt ernstig wordt het als ze zich in oorlogen storten zonder te weten waar die over gaan. Ook in die zin zijn Band Aid en Live Aid klassiekers.

Do they know it's christmas?
Bob en Bono stelden 20 jaar geleden ten bate van ‘hongerslachtoffers in Noord-Ethiopië’ in hun Band Aid-hit de vraag aan de orde: Do They Know It’s Christmas?’ Een irrelevantere vraag zou in de Noord-Ethiopische context nauwelijks te verzinnen zijn geweest. De Noord-Ethiopiërs werden op dat moment weggezuiverd. In een mega-operatie van het Ethiopische militaire regime moesten in een klap een opstandige provincie worden ontvolkt en de staatslandbouwbedrijven in het zuiden van het land van goedkope arbeiders voorzien. De gedwongen volksverhuizing was kostbaar, maar de 50 tot 70 miljoen Britse ponden die de Live Aid-artiesten bij elkaar zongen, maakten het mogelijk.

Hoeveel van de zingende vips dit wisten? Bob Geldof wist het wél. Toen naar schatting honderdduizend mensen tijdens de vijf dagen durende tocht naar het zuiden waren bezweken aan ziekte en uitputting, vroeg de Ierse krant The Irish Times of Geldof nog steeds vond dat hij goed bezig was. Ja, zei de zanger. Dát er hulp was, was belangrijker dan de omstandigheden waaronder die hulp verleend moest worden.

De Ethiopiërs zijn door Live Aid niet gered, maar Bono en Bob gelden tot de dag van vandaag als hulpdeskundigen. Toen de Wereldbank in 2005 een nieuwe leider zocht, werd Bono als kandidaat getipt. Paul Wolfowitz kreeg de baan, maar hij belde Bono prompt na zijn benoeming. Clinton luisterde ook naar Bono’s aanbevelingen. Eind jaren negentig wilde Bill Clinton tweederde van de 6 miljard dollar die de armste Afrikaanse landen aan de VS schuldig waren, kwijtschelden. Bono vloog naar Washington om 100 procent kwijtschelding te eisen. Niet alleen omdat hij dat rechtvaardig vond, maar ook omdat je ‘niet kunt zingen over tweederde van iets’.

Bob Geldof werd door Tony Blair bevorderd tot lid van de Africa Commission, de denktank die het Britse Afrikabeleid helpt bepalen.

Gêne
En toch is er gêne onder hulporganisaties voor de inzet van vips. Ze weten zelf beter dan menigeen dat vips niet de deskundige denkers zijn die de kwesties van leven en dood nodig hebben. Dat ze zich toch bezondigen aan het inzetten van beroemdheden, is de schuld van de media, beweren sommigen. Een woordvoerster van de Britse Oxfam zei eens: ‘Als je met je fondsenwervingsactie in de krant of op tv wil, willen de media niet weten waar het voor is, maar wie we ervoor hebben. Als ons dat steeds gevraagd wordt, gaan we dus een beroemdheid vinden.’

Het is de schuld van ándere goede doelen, zeggen andere ngo’s. Een communicatiemanager van SOS-Kinderdorpen zei vorig jaar in de Volkskrant: ‘Met de moordende concurrentie om de donateur, kun je niet zonder dergelijke ambassadeurs.’

Anderen wijzen naar het publiek. Een woordvoerster van Simavi legde in het Volkskrant-artikel uit dat tv-kijkers alleen naar een nieuw Simavi-project in Tanzania willen kijken als Sylvana Simons erdoorheen loopt. Mevrouw Simons is de Simavi-ambassadrice.

Een kwart eeuw na de deportatie van een volk die werd gesteund door zangers, storten artiesten en andere ondeskundige vips zich nog steeds met net zoveel gemak op de redding van één klein weesmeisje, als op hulp in oorlogen waarin ze zich – kennelijk – niet hebben verdiept.

Radio Darfur
‘Wij hebben Darfur hip gemaakt.’ Met die woorden wreef een campagneleider van het Nederlandse project Radio Darfur zich in de handen bij de introductie van de zender eind vorig jaar. Het militaire regime van Soedan verheugt zich ook enorm, want dat heeft 100 procent controle over die hippe provincie.

De aanklager van het Internationaal Strafhof zegt bewijs te hebben dat het ‘gehele Soedanese staatsapparaat’ bij genocide in Darfur betrokken is. Waaronder ook het Soedanese ministerie van Humanitaire Zaken. Dat melkt miljoenen euro’s per kwartaal uit ngo’s in Darfur, voor visa, werkvergunningen en importbelastingen.

Weten beroemdheidsactivisten, zoals Radio Darfur-ondersteuners Lange Frans en Baas B., dat? Do They Know It’s Genocide? Of doen ze mee voor een persoonlijke beleving van hun ‘Bono-moment’?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden