OP HET TWEEDE GEZICHTViktor Orbán

Viktor Orbán bestuurt zijn land als een echte Hongaar: hij vertrouwt erop dat de ander net op tijd uitwijkt

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: Viktor Orbán, de bekendste premier van Hongarije sinds 1989, vertrouwt erop dat zijn tegenstanders eerder afremmen dan hij.

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Als mensen ver buiten de landsgrenzen de naam kennen van de premier van een niet zo heel belangrijk land, is dat doorgaans een veeg teken. U weet niet hoe de premiers van Ierland en Litouwen heten, de premier van Hongarije kent u wel. Leden van de Europese Commissie en het Europarlement kennen zijn naam ook. Dat de meesten geen enkele voorganger van Viktor Orbán kunnen opnoemen, heeft alles te maken met het feit dat geen enkele voorganger oppositiepartijen, rechters en journalisten aan banden legde.

Zo goed staat Orbán tegenwoordig op de kaart van Europa dat de term ‘orbánisme’ opgang maakt, een onofficieel synoniem voor een terugval naar autoritarisme in voormalig communistisch Europa. Het is een eufemisme dat ‘orbánisme’ in Brussel niet was voorzien. In kringen waar Orbán voor 2010 bekend was, kleefden adjectieven als brutaal, cynisch en opportunistisch aan hem. Politici in die smaak had de regio zoveel. Hongarije gold ten tijde van de EU-toetreding in 2004 niet als probleem maar voorbeeldland. De postcommunistische transitie verliep voorspoediger dan elders, een autocratisch tegenoffensief werd niet verwacht – niet hier.

De jonge Viktor Orbán was een langharige joch dat pas tegen het communisme in verzet kwam toen dat niet gevaarlijk meer was, medio 1988. Ten tijde van zijn eerste premierschap (1998-2002) was zijn haar al kort en zijn gedachtengoed nationaal-conservatief. In de tien jaar dat hij nu bezig is aan zijn tweede premierschap, heeft hij nagenoeg alle instituten afgebroken waarvan het functioneren een voorwaarde was voor EU-toetreding in 2004.

Ze noemen hem tegenwoordig de Hongaarse Trump, maar dat is fair voor Orbán noch Trump. Zelfs bewonderaars van Trump zullen immers niet beweren dat die een listig en calculerend politicus is. Je hoeft wat Orbán heeft aangericht niet fraai te vinden om te concluderen dat hij wél een scherp en behendig politicus is, en prima instincten bezit. Hij heeft het gepresteerd van Hongarije een autocratie te maken terwijl het land in de EU zat en miljarden aan subsidies opstreek die vaak direct werden gebruikt voor ‘niet-democratische doeleinden’.

Orbán is een lefgozer, zeggen vriend en vijand. Zo is het maar net, echter: niet elke lefgozer is tevens een grootmeester in brinkmanship, die kunst verder te gaan dan al je tegenstanders dachten dat je zou durven gaan, en ergens in de gevarenzone toch nog af te remmen. Vergelijk het met het gevaarlijke inhaalspel dat zich dagelijks afspeelt op Hongaarse binnenwegen. Grootmeesters erin weten dat tegenliggers desnoods de berm in gaan om een botsing te mijden. 

Om de politieke variant van dat spel te kunnen spelen, moet je je tegenstander kunnen inschatten. Bij alles wat hij doet houdt Orbán in het achterhoofd dat het extreem ingewikkeld is om een land uit de EU te zetten. Het is nog nooit vertoond: alles in deze unie is gericht op het vermijden van botsingen en het binnenboord houden van lidstaten. En daarom haalt hij steeds in en wijkt Brussel steeds uit.

Over vrijwel alles wat Orbán de afgelopen tien jaar heeft durven doen is vooraf gezegd: zover zal hij niet gaan. Antisemitische posters, antivluchtelingenhekken, annexaties van media – hij durfde het wel en kwam ermee weg. Het laatste waarvan werd voorspeld dat Orbán het niet zou durven, was het uitspreken van een veto tegen de EU-begroting, omdat hij daarmee door corona geplaagd Zuid-Europa gijzelt. Hij durft het wel: hij calculeert dat zijn veto als stok fungeert voor de door het Europarlement beijverde koppeling tussen EU-subsidies en de rechtsstaat. Ook een politieke vandaal kan berekend zijn.

Meer Op het tweede gezicht

Vorige week besteedde Op het Tweede Gezicht aandacht aan Rudy Giuliani, de ooit immens populaire burgemeester van New York die verwerd tot de bijwagen van Donald Trump. Samenzweringen zijn een specialità della casa geworden. Geen neergang kan zich meten met de zijne, zeggen mensen die Giuliani ooit een warm hart toedroegen. 

De Ethiopische regering verklaarde deze week dat de opstandige Ethiopische regio Tigray onder controle is, vluchtelingen verklaarden het tegendeel. Drie weken geleden ging Op het Tweede Gezicht over de Ethiopische premier Abiy Ahmed, die in 2018 de deuren openzette van gevangenissen vol politiek gedetineerden, persvrijheid afkondigde en vrede sloot met Eritrea. In 2019 won hij de Nobelprijs voor de Vrede, in 2020 verkeert zijn land op de rand van een burgeroorlog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden