Opinie

Verzet tegen Trump is contraproductief

Als de Republikeinen politiek relevant willen blijven, zullen ze hun verzet moeten staken en de man moeten steunen die tegen hun zin door de achterban op het schild is gehesen, betoogt Koen Petersen.

Beeld AFP

In 2012 won de Democratische president Barack Obama met 332 kiesmannen en 51 procent van de stemmen overtuigend de verkiezingen van de Republikein Mitt Romney. Die moest het doen met 206 kiesmannen en 47 procent van de stemmen. Analisten voorspelden het naderende einde van de Republikeinse partij. Maar volgens peilingen staan zij er inmiddels een stuk beter voor: Donald Trump kan op evenveel kiezers rekenen als zijn waarschijnlijke Democratische opponent Hillary Clinton. Hij loopt vooralsnog slechts 30 kiesmannen op haar achter en om 180 van de 538 kiesmannen wordt nog gestreden. De strijd om het presidentschap ligt volledig open.

Toch is de Republikeinse aversie tegen Trump zo groot, dat de partij de rijen nog niet heeft gesloten. De twee nog levende Republikeinse oud-presidenten, vader en zoon George Bush, hebben aangegeven niet op Trump te stemmen. Bill Kristol, hoofdredacteur van het conservatieve magazine The Weekly Standard, is nog bezig met het ronselen van een onafhankelijke conservatieve kandidaat.

Romney, als Republikeinse presidentskandidaat in 2012 erg blij met de financiële steun van Trump, is aanvoerder van de Stop Trump-beweging. En tot afgelopen donderdag weigerde ook de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Paul Ryan zijn stem aan Trump te beloven.

'Loser'

De bezwaren tegen de celebrity tycoon die tijdens de voorverkiezingen 16 prominente (oud-) senatoren en gouverneurs versloeg, zijn begrijpelijk. Trump heeft geen wortels in de Republikeinse partij, heeft het grootste deel van zijn leven gestemd op Democraten en bovendien hun politici financieel gesteund.

Als presidentskandidaat beledigt hij doorlopend prominente partij-genoten: zij zijn 'stupids' die van Amerika een rommeltje hebben gemaakt. Conservatieve columnisten zoals George Will en Charles Kraut-hammer zijn 'boring', en senator John McCain - Republikeins presidentskandidaat in 2008, gedecoreerd oorlogsheld, en jarenlang gemarteld als krijgsgevangene in Vietnam - is een 'loser' omdat het hem niet lukte uit handen van de vijand te blijven.

Daarnaast heeft Trump zijn achterban gemobiliseerd met standpunten waarvoor Republikeinse politici niet warmlopen. Hij wil banen beschermen door vrijhandel te beperken en meer geld uitgeven aan sociale zekerheid. Daarmee kan hij straks goed zaken doen met Democraten, maar Republikeinse politici hebben hiertegen jarenlang gestreden.

Ook zijn 'America First' buitenlands beleid, waarbij Japan en Zuid-Korea kernwapens mogen bezitten zodat zij voor hun veiligheid niet langer van Amerikaanse troepen afhankelijk zijn, wordt met argusogen bekeken. En veel Republikeinen schamen zich voor Trumps voornemen om aan de grens met Mexico een muur te bouwen tegen illegale immigratie.

Donald Trump Beeld anp

Politiek krachtenveld

Maar de Republikeinen kunnen inmiddels niet meer kiezen tussen een ideale en een minder ideale kandidaat, maar tussen de eigen kandidaat Trump en zijn Democratische opponent. Als de Republikeinen het komende decennium politiek relevant willen blijven, doen zij er goed aan hun energie te richten op het heroveren van het Witte Huis.

Met interne verdeeldheid rollen de Republikeinen de rode loper naar de Oval Office uit voor Clinton. Daarmee geven zij de politieke regie in Washington voor nog langere tijd uit handen. In een politiek krachtenveld waar alles draait om macht schieten de Republikeinen zichzelf in de voet als zij hun politieke opponent aan de overwinning helpen.

Er zijn drie institutionele redenen om niet te kiezen voor deze politieke zelfmoord. Ten eerste is de president de hoofdrolspeler in het politieke krachtenveld. Hij deelt de macht met enerzijds Senaat en Huis van Afgevaardigden, en anderzijds met het Hooggerechtshof.

Maar waar in het parlement 535 politici met onvermijdelijke compromissen waterige wetgeving produceren, kan de president hierover met één pennenstreek zijn veto uitspreken. Daarnaast is de president 'de baas' van de uitvoerende macht en mag hij op ministeries politieke vrienden benoemen. Dagelijkse beleidsmaatregelen, waarvoor vaak geen wetgeving nodig is, nemen daarmee zijn politieke kleur aan. Tijdens het presidentschap van Obama klaagden Republikeinen over linkse beleidsmaatregelen en onder Clinton zal dat niet wezenlijk veranderen.

De tekst gaat verder onder de foto.

Hillary Clinton Beeld anp

Politiek debat

Daarnaast bepaalt vooral de president het politieke debat. Hij kan maatschappelijke thema's agenderen en zich als gezichtsbepalende sponsor van wetgeving opstellen - zoals Obama demonstreerde met Obamacare.

Bij rampen reageert de president namens het land. Na de aanslagen van 11 september 2001 bijvoorbeeld keek heel Amerika naar het Witte Huis als richtlijn voor hoe te reageren. Als crisisleider stijgt daarbij zijn populariteit traditioneel tot ongekende hoogte: politieke voor- en tegenstanders scharen zich dan eensgezind achter de president - een verschijnsel dat bekend staat als het rally 'round the flag-effect. Een verdeelde Republikeinse partij geeft dit podium de komende jaren aan Clinton, voor de achterban een nachtmerrie.

kandidaten voor voor het Hooggerechtshof voordragen

De derde reden betreft de meest structurele invloed die een president op de samenleving heeft: zijn bevoegdheid om kandidaten voor te dragen voor het Amerikaanse Hooggerechtshof. Deze rechters worden voor het leven benoemd: gemiddeld houden zij het zestien jaar vol. Ter illustratie: de huidige langstzittende rechter Anthony Kennedy werd in 1988 door president Ronald Reagan benoemd.

Het Hof heeft het laatste woord over de interpretatie van wetgeving en kan daarmee machtiger zijn dan het parlement. De huidige abortuswetgeving en de legitimatie van het homohuwelijk bijvoorbeeld zijn in feite door het Hooggerechtshof bepaald. De huidige acht rechters (er is één vacature) werden gelijkelijk door Democratische en Republikeinse presidenten benoemd. Trump zal conservatieve rechters benoemen, Clinton progressieve. Dit zal de ideologie van het Hooggerechtshof voor decennia bepalen.

Ook zullen in een anti-establish-ment verkiezingsjaar kiezers de Republikeinen massaal de rug toekeren als een kleine partijelite een lange neus trekt naar de elf miljoen kiezers die op Trump hebben gestemd. Zijn mobilisatiekracht kan bij de verkiezingen het verschil maken: de opkomst onder Republikeinen lag 50 procent hoger dan normaal. Dit momentum kan resulteren in een hogere Republikeinse opkomst op verkiezingsdag.

Het hooggerechtshof in Washington Beeld anp

Tenslotte kan een overwinning bij de presidentsverkiezingen helpen de partij relevanter te maken. De traditionele achterban van overwegend blanke kiezers krimpt. Hierop hebben de Republikeinen nog geen goed antwoord; plannen om andere bevolkingsgroepen aan zich te binden zijn nog niet voldragen.

Met het presidentschap hebben de Republikeinen een steviger positie om deze omslag te maken. Gezichtsbepalende vertegenwoordigers van de nieuwe kiezersgroepen kunnen landelijke bekendheid krijgen op zichtbare posities van vice-president of minister en de aantrekkingskracht van de partij verbreden. Een nieuwe generatie Republikeinen, zoals gouverneur Nikki Haley van South Carolina, senatoren Marco Rubio uit Florida en Ted Cruz uit Texas en parlementsvoorzitter Paul Ryan staat klaar om na Trump de macht in de partij over te nemen.

De Republikeinen maken met Trump een serieuze kans om het Witte Huis te heroveren, maar alleen als zij eensgezind zijn. Met zijn lompe uitspraken en standpunten maakt Trump dit niet gemakkelijk. De zoektocht naar de prins op het witte paard behoort echter niet meer tot de mogelijkheden: de keuze is nu die tussen een half ei en een lege dop.

Mogelijk kan Clinton de Republikeinen nog helpen. Volgens onderzoeksbureau Gallup heeft 88 procent van de Republikeinen een afkeer van haar, en ironisch genoeg is zij daarmee de belangrijkste factor die de eenheid in de partij kan herstellen.

Gids bij campagne

Koen Petersen heeft een nieuwe editie gemaakt van zijn handboek over het verloop van de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten: Einddoel Witte Huis.

Vanwege zijn bijzondere karakter roept dit systeem buiten Amerika veel vragen op. Hoe worden tijdens partijconventies de kandidaten voor het presidentschap en vicepresidentschap gekozen? Wat is een ticket? En wordt de nieuwe president gekozen door kiezers of kiesmannen?

Met historische anekdotes en oog voor grappige details legt Petersen het proces helder uit

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.