Opinie Verengelsing universiteiten

Verzet tegen Engels op universiteit is misplaatst en onzinnig

Universiteiten en hogescholen floreren bij ‘wetenschappelijk’ Engels. Het is dus merkwaardig je hiertegen te keren.

De Maastricht University herbergt veel studenten uit het buitenland. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Een conservatieve lobbygroep strijdt fanatiek tegen de verengelsing van het universitaire onderwijs. Zij krijgt opvallend veel aandacht in de media en haar zorgen worden tot in de Tweede Kamer gedeeld. De argumenten tegen het Engels in het onderwijs zijn zwak en soms zelfs merkwaardig. Kenmerkend is de brief in de Volkskrant van 29 maart 2019, ondertekend door vele hoogleraren, schrijvers en prominenten uit de maatschappelijke en culturele sector. Merkwaardig is bijvoorbeeld het argument dat door hun keuze voor steeds verdere verengelsing de universiteiten en hogescholen zich plaatsen buiten de samenleving, en verworden tot omheinde enclaves voor geprivilegieerde burgers en buitenlui. Het staat er echt. Een beetje zelfreflectie zou hier toch op zijn plaats zijn. Maar laten we de meer serieuze argumenten eens langslopen.

Een voortdurend herhaald argument is dat universiteiten met de verengelsing de wet overtreden. Niet alleen is dit argument door de rechter afgewezen, het is ook geen inhoudelijk argument. Als de wet al onderwijs in het Engels verbiedt, dan is deze onzinnig en verouderd. In mijn vakgebied bijvoorbeeld, de psychologie, is al het onderwijsmateriaal al tientallen jaren Engelstalig. Sinds kort zijn ook de hoorcolleges in het Engels. Studenten kunnen kiezen tussen Nederlandstalige en Engelstalige werkgroepen en schrijfopdrachten. Meer is er niet aan de hand.

Academische status

Een tweede argument van deze lobbygroep is dat onze taal haar academische status kwijtraakt. Dat is merkwaardig want onze taal heeft geen academische status. Er bestaan vrijwel geen Nederlandse wetenschappelijke tijdschriften met enige impact. Engels is de taal van de moderne wetenschap. Dit is ook de primaire inhoudelijke reden voor Engelstalig wetenschappelijk onderwijs: in de belangrijke wetenschapsgebieden zijn de literatuur en ook de conferenties Engelstalig. Dankzij de internationalisering is Nederland in Europa een wetenschappelijk topland. Ook onze economie en cultuur profiteren hiervan. De internationale aantrekkingskracht van onze universiteiten is een zegen, en niet alleen economisch.

Vervolgens verwijten de briefschrijvers de Nederlandse universiteiten, met de VSNU voorop, niet in staat te zijn om een gezamenlijk beleid te ontwikkelen waarin de kwaliteit van onderwijs en de zorg voor onze taal gewaarborgd zijn. Het eerste is onwaar. Voor de kwaliteit van onderwijs bestaat een uitgebreid breed gedeeld systeem van kwaliteitsbewaking. De kwaliteit van ons universitaire onderwijs kan de vergelijking met andere landen goed doorstaan, ook met landen waar het wetenschappelijk onderwijs niet Engelstalig is. Studenten zijn volgens vele enquêtes tevreden en de onderwijsvisitaties zijn positief over het niveau. De briefschrijvers uiten hun angst voor verschraling van de persoonlijke vorming van studenten van Engelstalige universitaire opleidingen. Vreemd, de internationalisering zorgt bijvoorbeeld voor meer culturele diversiteit. Wat betreft het tweede verwijt, de zorg voor onze taal: de universiteiten en de VNSU hebben voor zover ik weet geen (mantel-)zorgtaak voor onze taal. Taal is een middel, geen doel.

Men meent ook dat de verengelsing leidt tot een dramatische daling van het aantal studenten dat kiest voor de studie Nederlands. De causaliteit van dit verband is twijfelachtig. De neergang van de studie Nederlands is al tientallen jaren aan de gang, lang voordat de verengelsing haar intrede deed. Deze neergang is overigens ook niet zorgelijk, studenten kiezen nu voor andere interessante en belangrijke studies.

Andere causale claims zijn al even zwak. Veel internationale studenten betalen de kostprijs voor het onderwijs en ondergraven dus niet de bekostiging van het hoger onderwijs. Bovendien studeren ook veel Nederlanders in het buitenland. De toename van het aantal studenten in het hoger onderwijs komt vooral op het conto van de enorm gegroeide toegankelijkheid van het hoger onderwijs. Het percentage Nederlanders dat hoger onderwijs volgt is in 50 jaar gegroeid van 15 procent naar 45 procent. Dat schept problemen maar is toch vooral een goede ontwikkeling.

Men claimt ook dat de verengelsing leidt tot verminderde taalvaardigheid voor taalzwakkere studenten met nadelige gevolgen voor hun positie op de arbeidsmarkt. De briefschrijvers voorzien zelfs een verdere sociale tweedeling en etnische segregatie. Onderbouwing voor dit soort populistische argumenten ontbreekt. Even gemakkelijk kan het omgekeerde beweerd worden. Nieuwkomers in Nederland krijgen gelijkere kansen wanneer iedereen in een tweede taal moet communiceren.

Correct denken

Tot slot wil ik ingaan op het argument dat studenten en docenten het Nederlands nodig hebben om ‘correct’ te denken en te communiceren. Het zwakkere Engels belemmert hun uitdrukkingsvermogen, begripsvermogen en denkvermogen in Engelstalig onderwijs, zo schrijft men. In de praktijk blijkt dit niet zo te zijn. De wetenschap floreert juist bij ‘wetenschappelijk’ Engels dat ons dwingt kort, precies en helder te formuleren. Juist in onze moedertaal kunnen we wegkomen met halfbakken argumenten door ze bloemrijk te verwoorden.

Ik noemde de briefschrijvers een conservatieve lobbygroep. Conservatief omdat behoud van het oude leidraad lijkt te zijn. Dat talen verdwijnen of zelfs maar vernieuwen leidt tot grote opwinding, maar waarom? Laat mij eindigen met een gedachtenexperiment. Stel u staat voor een rode knop. Als u deze indrukt spreekt iedereen op de wereld één en dezelfde taal als eerste taal. U mag kiezen welke taal. Wat doet u? Ik druk deze fast-forward knop in.

Han van der Maas is hoogleraar Psychologie aan de UvA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden