ColumnAleid Truijens

Verwijt jonge mensen niet dat ze op het hoogste niveau willen studeren

De arbeidsmarkt en de hele samenleving vragen dringend om hoogopgeleiden, maar ‘ze’ zouden niet allemaal naar de universiteit moeten willen. Dat paradoxale verwijt klonk deze week door in het debat in de Tweede Kamer over de ‘strategische agenda’ van minister Van Engelshoven. In zulke discussies valt steevast het woordje ‘zonodig’. Het begon met onderwijsminister Jet Bussemaker, die vond dat niet iedereen zonodig hogerop hoefde, zoals zijzelf. Nu vroeg vrijwel de gehele Tweede Kamer zich af: waarom zoveel academici?

Ook de minister stelde die vraag. ‘Waarom’, zei ze, ‘moet iedere beleidsmedewerker bij het Rijk een academisch denk- en werkniveau hebben?’ Het hbo is gelijkwaardig aan de universiteit, vond vrijwel iedereen, maar de universiteit heeft meer status. De minister zei: ‘Het hbo is toch vooral iets voor het kind van de buren.’ Die opmerking zegt veel over de kringen waarin zij verkeert; kennelijk is daar hbo een erg laag niveau. Maar er klinkt ook iets beschuldigends in door: naar de universiteit willen is een snobistisch verlangen.

CDA’er Harry van der Molen meende dat universiteiten te veel beroepsopleidingen zijn geworden en veel studenten trekken die helemaal geen wetenschappelijke carrière ambiëren. Maar dat is een non-discussie. Universiteiten zijn altijd óók beroepsopleidingen geweest. Ze leiden sinds mensenheugenis artsen, tandartsen, advocaten, rechters, accountants, psychologen, bouwkundigen, journalisten en eerstegraadsleraren op – allemaal niet per se wetenschappers.

Op al die vakgebieden heb je ook hbo-opleidingen, maar het niveau is niet hetzelfde, vandaar ook dat de vooropleiding verschilt. Veel vwo’ers vinden hbo-programma’s niet stimulerend genoeg. Hbo’ers die na een propedeuse naar de universiteit gaan, hebben het daar vaak moeilijk.

Het kan best zo zijn dat sommige universitaire studenten beter op hun plaats zouden zijn in het hbo; die moeten dan de kans krijgen om over te stappen. Ook geloof ik graag dat het hbo uitstekende ambtenaren aflevert – het hangt er maar van af waarvoor je ze inzet.

Voorzitter Edith Hooge van de Onderwijsraad, die Van Engelshovens strategische agenda becommentarieerde, zei dat de raad ‘een perspectief op de intrinsieke waarde van het hoger onderwijs’ miste. Die kritiek is terecht. Studeren is meer dan de snelste route naar de arbeidsmarkt of inspelen op wat studenten graag willen. Waarom hebben we twee soorten hoger onderwijs? En waarin moeten die verschillen?

Aan de universiteit gaat het om het ‘academisch denkniveau’, om het ontwikkelen van het analytisch vermogen. Als je dat wilt, moet je naar de universiteit, ongeacht wat je studeert. Je hoeft zelf geen onderzoeker te worden, maar het is belangrijk dat je weet hoe onderzoek werkt en hoe je het interpreteert. Dat helpt je bij het onderscheid tussen feit en mening, oordeel en vooroordeel, argumenten en drogredenen, betrouwbare en onbetrouwbare bronnen. Je leert twijfelen, denkfouten inzien, eigen ideeën ontwikkelen. Die mensen hebben we hard nodig.

Niet dat hbo’ers dat allemaal niet kunnen en alle academici erin uitblinken, maar het hbo is toch vooral gericht op praktische vaardigheden. Dat is prima. Ik vind het ook niet gek dat werkgevers graag zien dat een deel van de ambtenaren, bedrijfskundigen, leraren en journalisten die ze aannemen academisch geschoold is.

Gaat het hoger onderwijs aan zijn eigen succes ten onder? Sinds de Mammoetwet uit 1968 is het streven dat alle mensen zich naar hun capaciteiten ontwikkelen. Dat lukt aardig, al krijgt nog steeds niet elke leerling dezelfde kansen. Je kunt jonge mensen niet verwijten dat ze, na het vwo, verder willen studeren op het hoogste niveau. Ambitie frustreren, dat moet het onderwijs beslist nooit doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden