Opinie

Verwijt burger niet het falen van bestuursrecht

Bernt Schneiders geeft assertieve burgers ten onrechte de schuld van de onbestuurbaarheid van de gemeente Bloemendaal.

Bernt Schneiders, oud-burgemeester van Haarlem.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Bernt Schneiders, tot voor kort waarnemend burgemeester van Bloemendaal, slaakt in de Volkskrant van 13 juli de hartekreet dat er een eind moet komen aan het eindeloos doorprocederen van burgers tegen de overheid. Na twee jaar moet het maar afgelopen zijn en moet de overheid de rechter kunnen vragen of er nog wel een redelijk belang is bij verder gaan.

Het is Schneiders, burgemeester van Haarlem, niet gelukt de verhoopte pacificatie van Bloemendaal te bewerkstelligen. Zijn frustratie daarover zoekt een uitweg in het domweg afkappen van de procesgang bij de bestuursrechter. De burger, die in zijn ogen bestuursrechtelijk is heiligverklaard, moet maar weer gewoon burger worden, dat wil zeggen niet klagen en zeuren, maar zich gewoon neerleggen bij alle fouten en stupiditeiten die de overheid zich permitteert.

Nu is het zo dat bij de introductie van het huidige bestuursrecht de bescherming van de burger tegenover de machtige overheid vooropstond. Daarvan is in de praktijk gaandeweg niets terechtgekomen. Het bestuursrecht is eerder in zijn tegendeel verkeerd. Het lost geen conflicten tussen burger en overheid op, maar biedt juist de overheid de mogelijkheid eindeloos te traineren en te chicaneren.

De bestuursrechter neemt geen beslissingen in het conflict - hij wil niet op de stoel van de bestuurder gaan zitten - maar vernietigt hoogstens de omstreden beslissing van het overheidsorgaan. Die moet dan een nieuw besluit nemen, rekening houdend met hetgeen in de uitspraak door de bestuursrechter is bepaald. Dat nieuwe besluit kan door de burger opnieuw aan de bestuursrechter voorgelegd worden. Tegen diens uitspraak kan dan uiteindelijk de burger nog in beroep gaan bij de Raad van State.

In theorie is er geen limiet aan het aantal procesrondes dat zo tot en met de Raad van State kan worden doorlopen. Elke ronde zal het bestreden besluit verbeterd worden, net zo lang tot er een volmaakt besluit ligt.

Het beoogde resultaat van het bestuursrecht is dus niet de bescherming van de burger tegenover het overheidsorgaan, maar het vervolmaken van gebrekkige overheidsbesluiten.

Joop van Kessel is monetair econoom en ervaringsdeskundige processueel bestuursrecht.Beeld Marco Stoker

Een pervers gevolg van deze gang van zaken is dat het de kwaliteit van de besluiten aantast. Het werkt in de hand dat slordig met de redactie van de besluiten wordt omgegaan, waarbij het overheidsorgaan er op vertrouwt dat in de praktijk slechts weinigen daadwerkelijk bezwaar zullen maken. Voor zover dat wel gebeurt, weet het dat er in de procedure alle gelegenheid is om zaken te redresseren.

Schneiders spreekt van de ontregeling van het bestuursapparaat door de assertieve burger, een mening die in bestuurskringen op consensus mag rekenen, zo zegt hij. Dat zijn grote woorden, die hij niet waarmaakt.

In het geval van Bloemendaal komt het neer op een werkstudent, die een half jaar namen gaat zitten weglakken. Als die student gevoel voor humor heeft, volgt hij Heinrich Heine na, die de Duitse censuur ridiculiseerde door net zo lang weg te lakken tot 'Die deutsche - Zensore - sind Dummköpfe' overbleef.

Het bestuursrecht is een botermes dat aan twee kanten snijdt. De procesgang is boterzacht en kan door beide partijen - overheidsorgaan en burger - gebruikt worden om de ander te frustreren.

Het zou beter zijn als het huidige bestuursrecht zou worden hervormd. Het recht dient om conflicten op te lossen, niet om die te continueren. Zoek aansluiting bij het civiele recht of beter nog: breng het daarin onder. De civiele rechter beslist een conflict en het vonnis is direct uitvoerbaar. Van noch het een noch het ander is in het bestuursrecht sprake.

Joop van Kessel is monetair econoom en ervaringsdeskundige processueel bestuursrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden