Vervroegde vrijlating van criminelen is niet populair, maar wat is het effect als we het drastisch beperken?

Vergelding is een belangrijke pijler van het strafrecht, maar wel in combinatie met resocialisatie. Beeld ANP

Het wetsvoorstel van minister Dekker voor Rechtsbescherming om de vervroegde vrijlating van zware criminelen aan banden te leggen, vloeit rechtstreeks voort uit de lotgevallen van Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn. Het was na diens vrijlating in 2014, na het uitzitten van tweederde van zijn 18-jarige celstraf, dat toenmalig staatssecretaris Teeven onderzoek aankondigde naar de vraag of het stelsel wel deugt.

Dekkers plan borduurt daarop nu voort: wie is veroordeeld tot een celstraf van minimaal zes jaar komt voortaan niet meer vanzelf vrij na het uitzitten van tweederde van de straf. De rechter moet per geval beslissen. Wie zich in de gevangenis niet goed gedraagt, zit een langer deel uit. De vervroegde vrijlating wordt bovendien beperkt tot maximaal 2 jaar. Volkert van der G. zou dan dus minimaal 16 jaar vast hebben gezeten, in plaats van 12.

Over politiek draagvlak hoeft Dekker zich geen zorgen te maken, een ruime Kamermeerderheid is voor. De vraag is wel in hoeverre de minister zijn beoogde doel bereikt. Om bij Van der G. te blijven: diens gedrag in de gevangenis was volgens de deskundigen voorbeeldig en zijn recidiverisico werd als laag ingeschat. Ook onder de nieuwe regels was het voor een rechter lastig geweest hem gedurende zijn hele strafperiode binnen te houden.

In dat recidiverisico zit ook de tweede kanttekening. Dekkers voorstel gaat vooral uit van vergelding. Dat is een belangrijke pijler van het strafrecht, maar wel in combinatie met resocialisatie. Ex-gedetineerden hebben vaak geruime tijd nodig om hun plek in de samenleving terug te vinden. De tijd van voorwaardelijke invrijheidsstelling geeft justitie nu een stok achter de deur: zodra het misgaat, zit iemand zo weer achter de tralies. De dreiging met het uitzitten van het restant van de straf kan bovendien disciplinerend werken gedurende de proeftijd.

Als Dekkers plan doorgaat, belanden juist gevangenen die zich misdragen en nergens aan meewerken aan het einde van hun straf abrupt op straat, zonder dat justitie nog veel greep op hen heeft. De vraag wat daarvan het effect zal zijn, dient door het parlement zwaar te worden meegewogen als dat straks over het plan gaat beslissen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.