Vonk

Vertel je collega's dat je homo bent

Met zijn coming-out ontpopt Appletopman Tim Cook zich in een klap als het belangrijkste homoseksuele rolmodel in het bedrijfsleven, zei COC-voorzitter Tanja Ineke donderdag in de Volkskrant. Oud BP-topman John Browne hield zijn homoseksualiteit lange tijd geheim, totdat hij op moest stappen toen een tabloid zijn geaardheid ging onthullen. Jonathan Witteman vroeg hem waarom het zo belangrijk is om in het bedrijfsleven open te zijn over je geaardheid.

John Browne: 'Ik hield mijn levens strikt gescheiden.'Beeld Io Cooman / de Volkskrant

'Gay scum! (Homotuig!)', riep een van de paar dozijn fotografen en cameralieden toen John Browne, baas van oliemoloch BP, voor het oog van de Britse natie uit de kast werd gesleurd. Browne was zojuist opgestapt als BP's bestuursvoorzitter. Het was 1 mei 2007 en de rechter had die ochtend een publicatieverbod opgeheven op een artikel van The Mail on Sunday. De tabloid ging onthullen dat hij homo was. Browne had sinds hij in 1969 bij BP begon altijd geprobeerd zijn geaardheid verborgen te houden, uit angst dat een homo het nooit ver kon schoppen in het bedrijfsleven, laat staan binnen de machocultuur van een oliebedrijf dat het moest hebben van de handel met homo-onvriendelijke landen als Saudi-Arabië en Nigeria. Inmiddels was hij twaalf jaar bestuursvoorzitter.

Zijn ex-vriend, de escortjongen Jeff Chevalier, had het verhaal van hun driejarige relatie voor veel geld verkocht aan The Mail on Sunday, die de liefdesgeschiedenis van 'de zonnekoning van de olieindustrie' en zijn 31 jaar jongere blom flink had opgeklopt. Maar Browne zelf was ook niet eerlijk geweest. In een poging het artikel te torpederen had hij eerder dat jaar onder ede gelogen in zijn schriftelijke verklaring voor de rechtbank. Hij verklaarde Chevalier tegen het lijf te zijn gelopen tijdens het joggen in Battersea Park, terwijl hij hem in werkelijkheid had ontmoet via een escortwebsite. 'Ik durfde niet gewoon uit te gaan', zegt Browne nu, 'uit vrees dat ik herkend zou worden. Daarom nam ik m'n toevlucht tot een escort.'

Browne werd niet vervolgd voor zijn leugen; de publiciteit over zijn relatie met Chevalier was straf genoeg, vond de rechter. Zijn carrière bij BP was hij kwijt, evenals zijn zetel in de raad van bestuur bij Goldman Sachs. Ook het aanbod om toe te treden tot de raad van bestuur van Walmart viel in het water, omdat de Amerikaanse supermarktketen bang was voor de reacties van Religieus Rechts in Walmarts thuisstaat Arkansas.

Lord John Browne

Lord John Browne (1948) werd geboren als zoon van een Britse BP-manager en een Hongaarse Auschwitz-overlevende.

Tegenwoordig is Browne onder meer voorzitter van Tate Galleries en partner van private equityfirma Riverstone.

Na een studie natuurkunde aan Cambridge begon Browne eind jaren zestig als ingenieur bij een BP-olieveld in Alaska. In 1998 werd hij geridderd door Koningin Elizabeth en in 2001 door het Hogerhuis benoemd tot 'life peer''.

Browne (1948) publiceerde onlangs het boek The Glass Closet: Why coming out is good business over zijn eigen ervaringen, maar meer nog over de acceptatie van homoseksuelen op de werkvloer in het algemeen. Naar schatting 41 procent van de Amerikaanse lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders (LGBT) durft niet uit de kast te komen, in het Verenigd Koninkrijk is dat 34 procent. Geen enkele van de 500 grootste bedrijven ter wereld had in 2013 een openlijke homo of lesbienne als ceo. Deze zomer kwam Apple-topman Tim Cook in het nieuws omdat hij per ongeluk uit de kast zou zijn gehaald door een presentator van de Amerikaanse tv-zender CNBC. Zelf heeft Cook zich nooit publiekelijk uitgelaten over zijn geaardheid. 'Het is heel belangrijk dat mensen niet uit de kast worden getrokken, maar dat ze er zelf uitkomen', zegt Browne. 'Want dat zou een belangrijk signaal geven: het is prima om anders te zijn en het staat je succes evident niet in de weg.'

Tim CookBeeld epa

Bent u de ideale man om te spreken over acceptatie van homoseksualiteit in het zakenleven, aangezien niet uw geaardheid, maar een leugen voor de rechtbank leidde tot uw einde bij BP?

'Ik ben denk ik de enige, of een van de weinigen, die zich überhaupt heeft uitgesproken over homo zijn in de zakenwereld. Mijn geschiedenis - het feit dat ik mijn hele carrière in de kast bleef en een dubbelleven leidde, waarvan het ene leven een totale leugen was, wat weer uitmondde in de leugen in mijn schriftelijke verklaring voor de rechtbank - laat volgens mij precies zien waarom mensen vroeg uit de kast moeten komen. Dubbellevens leiden uiteindelijk tot tranen.'

De rechter zei niet alleen dat u had gelogen, maar noemde ook uw 'bereidheid om achteloos de reputatie van uw ex-vriend te vernietigen en hem te schande te maken voor de rechtbank'. U zei dat hij een drank- en drugsprobleem had, wat hem labiel maakte.

'Ik sta nog steeds achter wat ik over meneer Chevalier heb gezegd. Maar natuurlijk heeft de rechter het laatste woord. Het was niet mijn intentie om de reputatie van mijn ex te besmeuren.'

Waarom loog u?

'Ik denk dat het te maken had met mijn dubbelleven. Toen ik naar de universiteit ging, was homoseksualiteit nog een misdrijf. Ook ben ik opgevoed door een moeder die Auschwitz had overleefd. Haar gedrag rustte op twee pijlers: vertel nooit iemand een geheim, want mensen zullen dat tegen je gebruiken, en: wees nooit een zichtbaar deel van een minderheid, want als de zaken ten slechte keren, zullen minderheden worden vervolgd. Met dit in mijn achterhoofd bouwde ik twee levens, het ene compleet aseksueel, het andere mijn homoseksuele bestaan, mijn duistere geheim. Ik hield deze levens strikt gescheiden en overtuigde mezelf ervan dat ik dit zo moest houden. En ik schaamde me over hoe ik deze man had ontmoet.'

Zou u anders ook zijn opgestapt?

'Ja. Er was geen spoortje twijfel bij mij dat mijn positie onhoudbaar was wanneer ik had gezegd: ik heb mijn ex-vriend ontmoet via een escortwebsite. Ik wilde BP niet meesleuren in een grote discussie over mijn positie in de tabloids, ik wilde vermijden dat mensen zouden zeggen: hij heeft een slecht oordeelsvermogen getoond, hij moet weg, maar hij weigert op te stappen.'

U noemt bedrijven de motoren van menselijke vooruitgang. Toch lijkt homoseksualiteit in het bedrijfsleven een groter taboe dan in de wetenschap of de kunsten. Hoe komt dat?

'Het bedrijfsleven is conservatief. Mensen in de bestuursraden van grote bedrijven zoeken veelal naar mensen die hetzelfde zijn als zij. Dat zie je bijvoorbeeld in Europa en Amerika aan de moeilijkheid om vrouwen benoemd te krijgen in hoge posities. En dat na een zeer lange emancipatiestrijd. Ik heb mannelijke directeuren meegemaakt die deals probeerden te sluiten terwijl ze voor het pissoir stonden.

'Lesbiennes en homo's krijgen veel signalen dat het beter is om zichzelf te verbergen als ze tenminste vooruit willen komen. Dat terwijl het omarmen van werknemers die anders zijn, niet alleen belangrijk is voor het welzijn van je werknemers, maar ook voor de productiviteit van het bedrijf. Studie na studie bewijst dat bedrijven die een goede band smeden met hun werknemers consequent beter presteren dan andere bedrijven. Voor mijn boek sprak ik met vrouwen, vers van de universiteit, die op carrièrebeurzen speciaal kijken naar bedrijven waar LGBT-mensen goed behandeld worden. Ze zagen dat als een lakmoestest: als een werkgever goed weet om te gaan met diversiteit, is het voor een vrouw waarschijnlijk een goed bedrijf om voor te werken.

'Het verbaasde me hoeveel jonge homo's anoniem wilden blijven. Het is simpel, zeiden ze: het leven is te competitief. We zijn bang dat iemand onze geaardheid tegen ons zal gebruiken, dat ze zullen zeggen: we kiezen voor iemand anders, op wie we beter kunnen bouwen. Sommige jongeren wilden elk teken van hun privéleven buiten hun carrière houden. Ze leiden twee levens. Als je jong bent, lijkt dat nog spannend, alsof je James Bond bent. Ik dacht aan het begin van mijn carrière dat het leiden van een dubbelleven, het voortdurende schaken op twee borden, me beter zou maken in het oplossen van complexe problemen. Maar uiteindelijk kom je jezelf tegen.'

Browne drukt werknemers op het hart om zo vroeg mogelijk uit de kast te komen. 'Omdat ze zichzelf dan minder tekort doen. Het neemt een belangrijke barrière weg: de tijd en energie die je kwijt bent met je zorgen maken over je tweede leven. Dat mat je af. Hoe langer je op die manier leeft en de barrière intact laat, des te moeilijker wordt het om te veranderen. Ik denk dat je door uit de kast te komen een minder gereserveerd persoon wordt en dat mensen je beter zullen begrijpen. In mijn boek vertel ik hoe een vrouw met wie ik jarenlang samenwerkte bij BP tegen me zei: we hadden altijd wel het vermoeden dat er iets speelde, want je was altijd zo gereserveerd. Ik sprak nooit over wat ik deed in het weekend, had het nooit over iemand anders dan over mijn vader en moeder.'

Hervormingen

Tijdens zijn twaalf jaar aan het roer wist Browne British Petroleum om te vormen van een middenmoter tot een van 's werelds grootste oliebedrijven. Hij was een van de best betaalde zakenmannen, met een honorarium dat in 2006 inclusief bonussen 4,6 miljoen Britse pond bedroeg (destijds bijna 7 miljoen euro).

Kritiek

Tijdens zijn laatste jaren als BP-bestuursvoorzitter kreeg Browne veel kritiek. Zo zouden zijn bezuinigingen aan de basis hebben gelegen van de explosie van een BP-raffinaderij in Texas City in 2005 (15 doden, 170 gewonden) en de olieramp in de Golf van Mexico in 2010, na een explosie op een BP-boorplatform.

Welke taak ligt er voor werkgevers?

'Als je wilt dat LGBT'ers zich thuis voelen op de werkvloer, zullen de leiders van bedrijven een sterk signaal moeten geven dat werknemers zichzelf kunnen zijn, dat mensen van allerlei achtergronden welkom zijn en dat homofobie en andere vormen van intolerantie worden afgestraft. Ook is het belangrijk om rolmodellen binnen het bedrijf te hebben waarmee mensen zich kunnen identificeren.

'Dit is niet een verhaal over achteruitgang: het gaat juist steeds beter met de acceptatie van LGBT'ers in het bedrijfsleven en ik denk dat dit alleen maar zal doorgaan. Maar het is aan de bestuurders van bedrijven. Ik heb van mijn moeder geleerd altijd waakzaam te zijn, want de dingen hebben de neiging om te kenteren.'

Vroeger werd homoseksualiteit veroordeeld, maar privacy gerespecteerd. Nu respecteren we homoseksualiteit, maar is de eerbied voor privacy een stuk minder. Is het helemaal een vrije keuze om uit de kast te komen?

'Ik vind van wel. Het hangt natuurlijk af van je profiel: hoe hoger je stijgt, des te meer je onder het vergrootglas ligt. Dat is een van redenen waarom politici uit de kast komen, omdat het gevaarlijk is om je onder het vergrootglas van de sociale media niet authentiek te gedragen.

'Uiteindelijk komt de waarheid uit. Dat ligt niet alleen aan de pers, maar ook aan de democratisering van de media via Twitter en Facebook. Nieuws, roddels en geruchten circuleren veel sneller dan in 2007. En ik denk dat privacy daarbij een beetje overboord is gegaan.'

Er zit een spanning tussen 'Je hoeft je niet te schamen' en 'Dat gaat niet iedereen iets aan'. Mensen hoeven zich vrijwel nergens voor te schamen, dus is er ook geen reden om zaken privé te houden, lijkt soms de redenering.

'Absoluut. Dat heeft te maken met de aard van veel nieuws: het is eerst en vooral amusement. Soms wordt dat gerechtvaardigd onder het mom van 'publiek belang', bijvoorbeeld dat het noodzakelijk is voor het publiek om het karakter te kunnen begrijpen van mensen op belangrijke posities. Ik denk dat dit vaak een nogal dun argument is.'

Was u nu inmiddels uit de kast geweest als het schandaal nooit had plaatsgevonden?

'Dat is een erg moeilijk te beantwoorden hypothetische vraag. Ik weet het echt niet. Dat ik uit de kast getrokken ben, heeft mijn leven veranderd, mijn gevoel van welzijn en mijn mening over mezelf incluis.

'Ik heb er een geweldige partner aan overgehouden; er zijn me allemaal mooie dingen overkomen, als resultaat van een heel moeilijke gebeurtenis. Achteraf gezien was ik liever op een andere manier voor mijn geaardheid uitgekomen, maar het resultaat - dat ik opnieuw heb kunnen beginnen - is een zegen geweest.'

Eerder verschen in Vonk, het achtergrond- en opiniekatern bij de Volkskrant op zaterdag (6 september 2014).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden